Islam en democratie 'botsen niet met elkaar'

'Religie heeft recht van bestaan binnen de democratie, maar andersom geldt dit niet.' Dat zei imam A. van Bommel, een van de gasten vrijdag bij een door Multiple Choice -bureau voor multi-culturele vraagstukken in Noord-Holland- belegde expertmeeting over godsdienstvrijheid en democratie.

Yoram Stein

De plaats is Beverwijk, maar er is geen voetbalsupporter te bekennen, en er is niemand die wil matten. De religieuze, politieke en homoseksuele 'experts' zijn hier naartoe gekomen voor 'de dialoog'. Praten, praten, en nog eens praten, om tot de conclusie te komen dat in de toekomst nog veel meer overlegd moet worden. Komende week weer drie bijeenkomsten over de islam en de homo's. Lost het wat op?

De experts menen van wel, zoals de man die voorstelt dat El-Moumni elke week een krankzinnige uitspraak doet om de discussie op gang te houden. De directeur van Milli Görüs Nederland, H. Karacaer, pleit voor de zoveelste keer voor een professionele imamopleiding in Nederland.

Wie dacht dat eindeloos vergaderen iets exclusief Nederlands is, heeft het mis, legt Van Bommel uit. ,,Wie deze bijeenkomst al slaapverwekkend vindt, weet niets van de islamitische cultuur. Moslims kunnen wekenlang praten om tot concensus te komen.'

'Geen daden, maar woorden', schamperen critici als A. Lazrak, H. Vuijsje en T. van Gogh over de vele El-Moumni praatclubjes, die uit de grond worden gestampt. Lazrak in het Parool: ,,Ik zie de islam de komende jaren niet zo'n liberaal niveau bereiken. Ik zie er eerder van komen dat we elkaar met stenen de hersenen gaan inslaan.' Vuijsje in de Volkskrant: ,,Er gebeuren dingen door dezelfde groepen die veel erger zijn dan de uitspraken van een imam over homo's, maar daar doen we niets aan.' Van Gogh stelde vrijdag in NRC Handelsblad dat de dialoog tussen de islam en andersdenkenden niets voorstelt. ,,Waarom zou je luisteren naar mensen die jou ten diepste verachten?'

In Beverwijk is er geen sprake van het pessimisme dat uit de mediaberichtgeving van de afgelopen weken naar voren komt. Moslims zijn niet eng, en ze vormen niet één front, valt te horen. Wie denkt dat El-Moumni namens de hele islamitische gemeenschap spreekt, heeft het mis. Een van de aanwezige imams denkt zelfs dat je de uitspraken van zijn Rotterdamse collega moet zien als 'zijn individuele mening'. Daar is Karacaer het niet mee eens. ,,Als prins Willem Alexander of Wim Kok wat zeggen, dan is dat ook niet alleen hun 'individuele mening'. De imam sprak wel degelijk als imam.'

Toch valt er tussen de politiek correcte regels door wel een beetje angst voor de islam te bespeuren. Waarom spreekt J.A van Kemenade, commissaris van de koningin in Noord-Holland, in zijn inleidende toespraak over de kwetsbaarheid van de democratie, en over het gevaar van fundamentalisten die de democratie misbruiken om aan de macht te komen? En waarom komen in zijn praatje over de imams in Nederland de Taliban en de situatie op de Molukken ter sprake?

Van Bommel: ,,De Taliban verschilt hemelsbreed van de moslims op de Molukken.' In zijn eigen speech stelt Van Bommel echter ,,dat we het niet alleen over Nederland kunnen hebben, want moslims zijn altijd kosmopoliet.' Bovendien lijkt ook hij te waarschuwen voor 'zijn fundamentalistische broeders' die democratie en universele mensenrechten als een 'on-islamitische religie' zien. ,,Religie heeft recht van bestaan binnen de democratie, maar andersom geldt dit niet.'

O. Hoes, bestuurslid van COC Nederland vindt het verbod op discriminatie niet voldoende, en pleit voor 'het recht op respect': ,,Ik vind dat ik het recht heb om respect te hebben, en om gerespecteerd te worden.' De theologe J. Geel onderstreept dat de geschiedenis van godsdienst niet alleen 'moord en doodslag is'. ,,Democratie is op zichzelf ook een ideologie', vindt ze. Reden voor sommige aanwezigen zich af te vragen of die scheiding tussen kerk en staat wel zo goed is. Volgens Geel kan godsdienst immers ook ,,een impuls geven om de individuele verschillen te overstijgen.'

F. Elatik, gemeenteraadslid in Amsterdam voor de PvdA, leidt de workshop: 'Islam als bouwsteen van de Nederlandse democratie'. Toch vindt zij het niet nodig om aan dit onderwerp veel woorden vuil te maken. Islam en democratie botsen gewoon niet met elkaar en daarmee is wat haar betreft de kous af. ,,Dat ik islamitisch ben, doet er in mijn rol als politicus helemaal niet toe. Journalisten beweren altijd dat ik dingen zeg, vanwege mijn achtergrond, maar dat is niet zo. Toen ik zei dat er grenzen aan de vrijheid van meningsuiting zijn (Elatik zei dat toen een toneelstuk in Rotterdam werd afgelast, nadat acteurs en regisseur door Marokkanen werden bedreigd), werd dat helemaal verkeerd opgevat. Vrijheid van meningsuiting is dat ik je stomme jood kan noemen. Of mag je soms geen grenzen stellen aan het beledigen van mensen?'

Eerder zei Elatik: ,,Wij zijn hier nu, en wij gaan hier niet meer weg. Daar moeten jullie maar aan wennen.' Theo van Gogh vindt in deze uitspraak goede reden om te emigreren. Absurd, volgens de positieve aanbevelingen in Beverwijk, die na een half uurtje druk overleg tijdens de workshops worden gepresenteerd.

Hoe het verder moet met multicultureel Nederland in het post-El Moumni-tijdperk? Hoe beter om te gaan met de spanning tussen de vrijheid van religie en de eisen van het democratische rechtssysteem? Theologe J. Geel slaat de spijker op de kop: ,,Daar moeten we in een vervolgmeeting zeker nog een keer over praten.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden