'Islam beschermt de vrije wil'

(\N)

Wat kunnen denkers zeggen over de actualiteit? Tweewekelijks spreekt Trouws Filosofisch Elftal zich uit. Vandaag: Het softdrugsbeleid staat onder druk. Is gedogen een achterhaalde en onhoudbare praktijk?

Het CDA is het gedogen beu, bleek dit weekend tijdens het partijcongres. Burgemeester Gerd Leers (CDA) van Maastricht wil met zijn ’wiettop’ binnenkort duidelijkheid gaan creëren, linksom of rechtsom. Kan die duidelijkheid anno nu uit iets anders bestaan dan de sluiting van alle resterende coffeeshops? Softdrugs-deskundige Henk van de Bunt voorspelt dat het gedoogbeleid vóór 2010 verleden tijd is.

René Gude en Sabine Roeser begrijpen niet waar de gedoogmoeheid vandaan komt. De één pleit voor een verlenging van het gedogen, de ander voor directe legalisering. Blowen ze zelf? Gude: „Ik vind wiet stinken.” Roeser: „Ik kan niet eens tegen koffie, laat staan tegen wiet.”

Gude: „Het is jammer dat er een volkomen verkeerd beeld is ontstaan van het fenomeen gedogen. Het zou een karakterzwakte van de overheid zijn en het zou leiden tot een gebrek aan duidelijkheid. Terwijl het tegendeel waar is. De dagelijkse rechtspraktijk is door de introductie van softdrugs ondoorzichtig geworden. Door te gedogen onderzoekt een moedige overheid of ze de teugels kan laten vieren of juist moet aantrekken.”

Wanneer een verbod in de praktijk mag worden overtreden leidt dat toch per definitie tot onduidelijkheid? Gude: „De stand van zaken in een land valt nooit voor honderd procent samen met wettelijke regels en bepalingen. Wie dat wil, grijpt ieder incident aan om een nieuwe wet te maken. Dat is funest. Een rechtvaardige samenleving kan alleen ontstaan als de wet zo slank mogelijk is en de burgers een zo groot mogelijk eigen rechtsgevoel ontwikkelen.”

Juist het gedoogbeleid helpt volgens Gude bij het wegwerken van onduidelijkheid. „Leidt de legalisering van softdrugs tot meer of minder overlast, verslaving, criminaliteit? Zolang die vragen niet eenduidig beantwoord kunnen worden door voor- en tegenstanders, gooit een voorzichtige overheid niet alle remmen los. Dat is de reden voor gedoogbeleid: wetgever en handhaver zijn voorzichtig en verantwoordelijk.”

Maar ze doen toch niks?

Gude: „Ze doen juist heel veel! Het gedoogbeleid is een gecontroleerd experiment, een laboratoriumopstelling in de beste wetenschappelijke traditie. Niets wordt aan het toeval overgelaten. De bestaande wet blijft vooralsnog ongewijzigd, maar men betrekt alle partijen bij een versoepelings-experiment: van de trias politica tot de coffeeshophouders, actiegroepen, buurtbewoners en deskundigen. Men formuleert meetbare doelstellingen, strikte regels en een einddatum. Dat is een prachtig proces, het summum van betrokken democratie.”

De einddatum lijkt nu aangebroken te zijn. Gude: „Als de politiek vaststelt dat de narigheid is toegenomen door de regels te versoepelen, dan moet ze zondermeer onderzoeken of ze de knoet er weer met succes overheen kan leggen. Je moet niet in het wilde weg gedogen. Maar als de regering nu onder druk van burgers die het gedoogbeleid niet snappen, dit unieke wetgevingsproces staakt onder het motto ’meer duidelijkheid creëren’, is dat onbegrijpelijk. De enige manier om de bestaande onduidelijkheid op te lossen, krijgt dan de schuld van het probleem.”

Maar met dit ’experiment’ isoleren we ons van Europa en de rest van de wereld. Gude: ,,Welnee. In Duitsland en Frankrijk kijken ze nog steeds met veel interesse naar onze lage criminaliteitscijfers. Wat zou het zonde zijn om de enige laboratoriumopstelling ter wereld af te breken.”

Moreel gezien blijft het vreemd om iets wat verboden is, toch toe te staan. Sabine Roeser: „Morele waarden zijn objectief, maar dat wil niet zeggen dat je ze één op één kunt omvormen tot vaststaande principes, waarmee je elk probleem te lijf kunt gaan. De realiteit is te complex om haar in heilige regels te vangen.”

Morele principes zijn toch de basis van onze regels? Roeser: „Ja, maar ze vallen er niet noodzakelijkerwijs mee samen. Het moreel intuïtionisme, een stroming in de ethiek, benadrukt dat je vanuit particuliere situaties moet denken en niet vanuit principes. Neem het principe ’liegen is verkeerd’. Stel: iemand rent voorbij en zegt tegen jou: ’Vertel niet aan mijn achtervolger welke richting ik uit ging, want hij wil me vermoorden.’

„Is het dan fout om de achtervolger voor te liegen? Immanuel Kant, van wie het voorbeeld stamt, meende van wel: liegen was immers te allen tijde fout.

Ik zou zeggen: in dit geval is het helder dat je moet liegen.”

Op elke regel is wel een uitzondering. Maar dat is toch geen reden om wetten moedwillig te laten overtreden? Roeser: „Bij gedoogbeleid wordt niet zomaar een wet overtreden. De regels van het spel liggen vast. Het principe blijft ongewijzigd: drugs gebruiken is slecht, met name voor jongeren. Maar onder bepaalde omstandigheden is het beter om iets slechts niet te verbieden.”

En wat zijn die omstandigheden dan in dit geval? „Alle onderzoeken en statistieken wijzen volgens mij wel degelijk dezelfde kant op: verbieden leidt niet tot minder drugsgebruik. In Nederland zijn minder problemen rond softdrugs dan in landen met een repressief beleid. Ik weet het ook uit eigen ervaring: tijdens mijn puberteit in Duitsland was niets zo spannend als een verboden joint uit Nederland. Geen scholier die niet door drugs gefascineerd was. Toen ik in Nederland ging studeren – nota bene aan een kunstacademie – was blowen iets voor een kleine minderheid.”

Volgens Roeser is de tijd voor experimenteren voorbij en beschikken we over ruimschoots voldoende testresultaten. „De praktijk van gedogen is inmiddels zo geïnternaliseerd dat we de uitzonderingen tot regel kunnen maken, net zoals het met euthanasie is gegaan. Legalisering is de meest logische weg naar meer duidelijkheid.”

En wat voor signaal zou dat afgeven aan de bevolking? „Iets vergelijkbaars als bij alcohol: ’Geniet, maar gebruik met mate’. Goede voorlichting en handhaving van regels zijn ook daarbij effectiever dan een drooglegging. De alcoholwetgeving zou trouwens veel strenger moeten zijn, als je de enorme economische, fysieke en psychische schade van drankmisbruik in ogenschouw neemt. Vreemd dat daar veel minder over gepraat wordt dan over softdrugs.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden