Isis kan nog spijt krijgen van het kalifaat

De Iraakse stad Ramadi, twee weken geleden tijdens gevechten tussen Isis en soennitische Sahwa-milities. Beeld afp

De klus is nog lang niet geklaard, maar daar trok strijdgroep Isis zich niets van aan toen het zondag een kalifaat uitriep. Kan het de zelfbenoemde kalief Al-Baghdadi lukken om een duurzame staat te bouwen? Een overzicht van de uitdagingen.

1. De meeste moslims halen hun schouders erover op
Wat Aboe Bakr Al-Baghdadi betreft reizen alle moslims wereldwijd binnenkort af naar zijn Islamitische Staat in Irak en Syrië. Ze zijn daar zelfs toe verplicht, zei hij dinsdag in een online audioboodschap. Het gebied in delen van Syrië en Irak is immers 'het huis van de islam', het religieuze centrum van de godsdienst en de enige staat op aarde die ertoe doet.

De kans dat moslims massaal aan die oproep gehoor geven is natuurlijk minimaal. Maar het kan Al-Baghdadi wel lukken om radicale moslims die al langer sympathiseren met Isis' missie over de streep te trekken. Voor radicalen die elders in de regio vechten lijkt de Islamitische Staat misschien een interessante optie. Hoeveel dat er zullen zijn, blijft de vraag. Tussen het ideaal (een religieuze en glorieuze staat) en de werkelijkheid (oorlog en instabiliteit) gaapt nu nog een enorme kloof.

Ook de meeste Irakese en Syrische moslims hebben geen boodschap aan Isis' ideaal. En hoe bouw je een staat als de lokale bevolking daar geen zin in heeft? Isis kan een schrikbewind voeren, maar alleen als het daar de middelen voor heeft.

2. Isis bestaat uit strijders, niet uit bestuurders
De kans dat Al-Baghdadi erin slaagt om een stabiele staat op te bouwen is minimaal. Zijn strijders hebben bewezen dat ze op korte termijn veldslagen kunnen winnen, maar daar heeft hij niets aan als hij een politiek gezag en een gezonde economie wil opbouwen. Voor infrastructuur - van het aanleggen van wegen tot het onderhouden van internetverbindingen - geldt hetzelfde. Zonder die faciliteiten is de staat net zo gedoemd te floppen als andere 'mislukte' staten in de regio.

3. Isis' partners hebben een eigen agenda
De strijders danken hun grote overwinningen in Irak aan de hulp van minder radicale soennieten. Zij vechten sinds een aantal maanden aan Isis' zijde, in een poging om samen de regering van premier Maliki omver te werpen. Die samenwerking werpt duidelijk zijn vruchten af.

Maar het is erg maar de vraag of de anti-Maliki-soennieten zitten te wachten op een islamitische staat. Door een kalifaat uit te roepen maakt Al-Baghdadi het duidelijk dat collega-strijdgroepen wat hem betreft ondergeschikt zijn. Op termijn kan dat leiden tot onvrede en onderlinge strijd. Welbeschouwd is Isis ontstaan uit een vergelijkbare ruzie.

Beeld getty
Beeld getty

4. Al-Baghdadi trapt hard op Al-Kaida's tenen
Lang niet alle radicaal-islamitische strijders in de regio zijn op de hand van Isis. Al-Kaida ziet Isis als een gevaarlijke concurrent, en gezien de recente successen heeft het daar alle reden toe. Het uitroepen van het kalifaat kan zelfs leiden tot een felle strijd tussen Isis en Al-Kaida, waarschuwde de terreurexpert Charles Lister vorige week op de Amerikaanse publieke omroep NPR.

Lister, werkzaam aan het Brookings Doha Center, houdt rekening met een botsing tussen 'aarts-terroristen' Al-Baghdadi en Al-Kaida-leider Al-Zawahiri. De komende weken en dagen zal zich volgens hem een strijd gaan aftekenen tussen 'twee concurrerende internationale vertegenwoordigers van het jihadisme. "Aan de ene kant Al-Kaida, met een meer lokale focus en een beheerste benadering, en aan de andere kant Isis, hongerend naar snelle resultaten en genadeloos jegens concurrenten."

5. Ook politiek heeft Isis machtige vijanden
Sjiitisch Iran gruwelt van Isis en Saoedi-Arabië is ook bepaald niet enthousiast. Zo lang Isis en Iran elkaar militair met rust laten, hoeft er geen acute dreiging te zijn. Maar Saoedi-Arabië is waarschijnlijk erg ongelukkig dat vijandige milities nu Irak en Syrië uitroepen tot het centrum van de islamitische wereld. Dat centrum ligt immers in Mekka en Medina.

Saoedische sjeiks zouden Isis' oproep tot omverwerping van het Saoedische regime zelfs kunnen beschouwen als een oorlogsverklaring. Bovendien rijkt de financiële en ideologische macht van de sjeiks bijzonder ver. Ze kunnen Al-Baghdadi nog veel overlast bezorgen.

6. De euforie kan snel omslaan
Al Baghdadi's keuze om het kalifaat afgelopen weekend al uit te roepen is begrijpelijk. Voor de meeste moslims was zondag het begin van de ramadan en dus een dag met grote symbolische waarde. Ook kan het idee dat het lang gedroomde kalifaat nu eindelijk werkelijkheid is helpen om aspirant-jihadisten aan te trekken. Die nieuwe mankracht is van harte welkom.

Maar aan de vroege euforie kleven ook grote risico's. Het gebied dat Isis in handen heeft, verandert voortdurend. De strijders veroveren nu regelmatig nieuwe gebieden, maar moeten dat soms later weer afstaan. Door halverwege dat proces een staat uit te roepen riskeert Isis gezichtsverlies. Wat als de strijders binnenkort een forse nederlaag lijden en een gebied verliezen? Zo'n nederlaag is nu moeilijker te verkopen.

Hierboven en op andere foto's: vluchtelingen in de Iraakse stad Khazair. Beeld getty
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden