Isaac Hayes 1942-2008

Tweeënhalve minuut was niet genoeg voor Isaac Hayes. Zijn soulnummers duurden beduidend langer. Hij hield ook van grote orkesten.

Rosa Groen

Er zijn veel kinderen verwekt op de muziek van soulzanger Isaac Hayes.

Na afloop van concerten kwamen vrouwen met een ondeugend lachje naar hem toe om de artiest te beschuldigen van zoveel kroost of juist te bedanken voor het redden van hun relatie. Ook introverte mannen zouden zijn muziek hebben opgezet als ze zelf niet wisten hoe ze hun gevoelens tegenover een vrouw moesten uiten.

Met zijn grote gestalte, gladgeschoren hoofd, baard, gouden kettingen en zonnebril boezemde de zanger ontzag in. Zijn zwoele en sensuele baritonstem wekte emoties op. Hayes was componist, arrangeur, zanger, producent en acteur.

De meeste bekendheid verwierf hij met de titelsong voor de film ’Shaft’ (1971), waarmee hij een Oscar won. Hij schreef mee aan klassieke hits als ’Soul Man’ en ’Hold On I’m Comin’, raakte bekend door zijn grote orkestraties, lange nummers en werd ’uitvinder van de rap’ genoemd, omdat hij pionier was in het pratend beginnen van liedjes.

Als tweede kind uit een arm gezin groeide Hayes op in Covington, Tennessee. Zijn ouders overleden al vroeg en na de dood van zijn grootvader moest Hayes als elfjarige jongen in het levensonderhoud voorzien. Hij plukte katoen en deed klusjes, zoals gras maaien, afwassen, schoenen lappen. Hayes stopte met zijn middelbare school, maar maakte die alsnog af op zijn eenentwintigste, na aandringen van oud-docenten.

Op vijfjarige leeftijd zong Hayes al in het kerkkoor. Daarna leerde hij zichzelf piano, fluit, elektrisch orgel en saxofoon spelen. De later zo genoemde ’soulman’ kwam bij het inleiden van zijn nummers veel op zijn jeugd terug.

Begin jaren zestig waren topjaren voor Hayes. Hij had in 1958 zeven studiebeurzen gewonnen voor zang, maar ging daar niet op in. Zijn eerste plaatjes kwamen uit bij Stax Records en hij was gevraagd als pianist bij de saxofonist Floyd Newman. Daarna schreef hij samen met zanger en componist David Porter liedjes voor onder meer Sam & Dave en Carla Thomas en hij speelde met Otis Redding.

Op de dag dat Martin Luther King werd vermoord, zou Hayes een afspraak met hem hebben. Diens dood trof hem zo, dat hij een jaar lang niet componeerde. Hayes was een gevoelige man. „Ik kies nummers die me ontroeren”, zei hij ooit in een interview. „Ik ben in de eerste plaats een romanticus. Ik huil om gelukkige en droevige eindes bij films en liedjes.” Het vinden van de juiste sfeer is voor Hayes altijd essentieel geweest: „Het is mood music (sfeermuziek). En als je een bepaalde stemming oproept, bereik je vanzelf een hoop mensen.”

Op het moment dat Hayes zijn eerste ’eigen’ plaat ’Hot Buttered Soul’ maakte in 1969, werd hij pas echt origineel. Door een heel orkest te gebruiken in plaats van een kleine bezetting, introduceerde hij het symfonische soulgenre. ’Hot Buttered Soul’ werd een groot verkoopsucces en betekende het begin van de jaren-zeventigsoul. Hayes zou worden nagevolgd door Curtis Mayfield, Marvin Gaye en bovenal Barry White, die zijn muziek nagenoeg kopieerde.

Festivalorganisator Ronald Keizer, die zeker één kind heeft verwekt op de muziek van Hayes, noemt de grote bezettingen het opmerkelijkst. „Hayes was een van de weinige muzikanten die hun soul wisten te vertalen in grote orkestraties.” En, lachend terugdenkend aan het verwekken van zijn kind: „’Soul Man’ en zijn uitvoering van ’Walk on by’ blijven me altijd bij.”

Nieuw was niet alleen de grote bezettingen bij soulnummers, maar ook de duur van de liedjes. „Tweeënhalve minuut – de tijd die voor een nummer stond – waren niet genoeg voor mij”, legde Hayes uit na het succes van ’Hot Buttered Soul’. „Wat ik wilde zeggen kon onmogelijk binnen drie minuten worden uitgedrukt.” Ook zei hij dat hij altijd al had willen werken met violen. „Ik ben altijd een liefhebber van klassieke muziek geweest.” Nummers van twaalf of achttien minuten werden normaal.

Na een periode van stilte in de muziek, maar niet in zijn verdere carrière, kwam Hayes in 1995 plotseling terug op de internationale podia. Tien jaar lang had hij geacteerd in producties als ’Miami Vice’ en ’The Fresh Prince of Bel Air’. Hij nam genoegen met kleine rollen en zag het als een periode van overleven.

Negen jaar verzorgde hij de stem van ’Chef’ in de komische animatieserie ’South Park’. Hij stopte abrupt toen de serie de draak stak met de Scientology Church, waar hij in 1995 lid van was geworden.

Hayes werd in Ghana tot koning gekroond wegens zijn bijdrage aan de bewustmaking van zwarte Amerikanen van hun Afrikaanse wortels en geschiedenis. Met dezelfde muzikanten als voorheen werkte Hayes verder. De wah-wah-gitaar kreeg weer een prominente rol, maar uit geldgebrek kon hij niet meer werken met grote orkesten.

Wel reageerde het publiek even enthousiast en deed Hayes zijn bijnaam ’Black Moses’ eer aan. Zwarte priesters citeerden fragmenten uit zijn teksten en hij ontving brieven waarin luisteraars hem bedankten voor zijn muziek. Hayes werd zondag door zijn vrouw dood aangetroffen naast zijn loopband. Hij werd 65 jaar en liet twaalf kinderen, veertien kleinkinderen en drie achterkleinkinderen na.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden