IS zet Koerden in om Koerden te doden

Koerdische tv-verslaggever moest optreden in propagandafilmpje bij kooien van Koerdische krijgsgevangenen in oranje overalls

Koerden die andere Koerden doden. Dat is sinds de burgeroorlog van de jaren negentig in de Koerdische regio van Irak een groot taboe. Maar het gebeurt opnieuw, in de oorlog tegen de militante moslimstrijders van IS. Die zet Koerdische leden in om Koerdische krijgsgevangenen te doden.

Zoals de kapitein van de peshmerga, het Koerdische leger, die in een gele overall in een bos bij de IS- hoofdstad Mosoel door een Koerdische IS'er in zijn hoofd is geschoten. Of de kolonel die door een bakker uit zijn eigen regio werd onthoofd. En de Koerdische imam Malla Shwan die als een tv-verslaggever commentaar leverde bij de kooien van Koerdische krijgsgevangenen in oranje overalls.

De video's die IS hiervan op internet plaatste, zijn in het Koerdisch; propaganda bedoeld om de Koerden schrik aan te jagen. Tientallen soldaten van de Koerdische peshmerga zijn nog in IS' handen; kort voor de viering van het Koerdische nieuwjaar op 21 maart werden er nog drie onthoofd.

Zo'n vijfhonderd Iraakse Koerden hebben zich aangesloten bij IS, zo zijn de officiële schattingen in de Koerdische hoofdstad Erbil. Een deel van hen had al een verleden bij het Al-Qaida, of bij Ansar al-Islam dat begin van deze eeuw een mini-staatje had op de Koerdische grens met Iran, zegt Jamal Hussein, een expert op het gebied van salafisme en in zijn jeugd zelf salafist.

Maar veel meer jongeren zijn naar IS vertrokken door toedoen van salafistische imams, zegt hij. "Ze kwamen met name in de moskee van imam Malla Bashir. Die was voor de grootste partij, de KDP, lid van het vorige Koerdische parlement."

Waarmee hij aangeeft hoe verknoopt islam en politiek zijn. Drie islamitische partijen zijn ook vertegenwoordigd in dat parlement. "Geen van hun leden vechten mee tegen IS", zegt Hussein. "Ze steunen hen niet openlijk, maar er zijn mensen binnen die partijen die net zo denken als Islamitische Staat."

Zo heeft een van hun leiders, Ali Bapir, in 1992 geschreven dat de Koerden moesten kiezen: tussen een parlement of de islam. En steken anderen niet onder stoelen of banken dat ze - net als IS - Koerden beschouwen als ongelovigen, en de gedode peshmerga daarom niet zien als martelaren.

Koerden hebben seculiere partijen en hangen meest een gematigde (soennitische) islam aan. Alcohol is vrij te koop; christenen en yezidi's zijn onderdeel van de samenleving. Sommige Koerdische partijen laten zelfs vrouwen meevechten in de strijd.

Ook het onderwijs heeft een belangrijke rol gespeeld in de radicalisering van Koerdische jongeren, zegt Hussein. Vergeefs waarschuwde hij tegen de schoolboeken, geschreven door diezelfde Malla Bashir. "Nu worden ze eindelijk veranderd."

Want Koerden zien het gevaar van de radicale islam. Zo kreeg het ministerie van religie vorig jaar voor het eerst een seculiere minister. Daarna kwamen de berichten dat zeker vijftig medewerkers van de vorige, islamitische minister naar IS zijn gegaan.

De regering waarschuwt dat iedereen die openlijk steun betuigt aan IS wordt opgepakt, zoals in januari gebeurde met zes imams. "In Koerdistan is daar geen plaats voor", zei een hoge functionaris onlangs.

Hoeveel mensen daarom vastzitten is onbekend, maar vermoedelijk honderden. Familieleden van Koerden die zich bij IS aansloten, zijn door de overheid uit hun woonplaats gedeporteerd.

Kritiek op de islam wordt niet meer afgestraft. Boeken en gedichten die voorheen waren verboden, worden nu gepubliceerd zonder dat iemand protesteert, zegt Hussein.

Moskeebezoek is met 40 procent gedaald, aldus overheidscijfers. "Dat wil niet zeggen dat mensen zich afkeren van de islam", zegt Jamal Hussein. Het kan zijn dat ze iets hebben tegen de imam, of liever minder zichtbaar thuis bidden.

De tegenzin richt zich tegen de islamitische partijen, maar dat kan ernstige gevolgen hebben voor de islam in Koerdistan, zegt hij. Hij maakt een vergelijking met de Anfal-operatie van Saddam Hoessein, waarbij in de jaren tachtig zo'n 180.000 Koerden omkwamen.

"Daarom haten de Koerden alle Arabieren, en niet alleen Saddams Baathpartij die verantwoordelijk was. Wat er is gebeurd in Sinjar, waar duizenden Yezidi's omkwamen en ontvoerd werden, leidt tot haat tegen de salafisten, maar uiteindelijk kan dat zich zelfs tegen de islam richten."

undefined

Moeder ziet zoon moorden

"Hij is mijn zoon niet meer," heeft de moeder van de IS-beul van een Koerdische peshmerga verklaard. Haar zoon Shwan Bakhtiyar was in september verdwenen, na problemen op school over zijn lange haar, dat hij vanwege zijn geloof niet wilde knippen. Hij zat in zijn vierde jaar aan het Instituut voor Islamitische Wetenschappen in Koerdistans tweede stad Sulaymaniya. Zijn moeder dacht dat hij naar Saoedi-Arabië was gegaan om te studeren - tot ze hem op een video een andere Koerd met een pistool zag executeren. De schande is zo groot voor de familie, dat zijn zus niet meer naar school durft. Zijn broer Mohammed vecht tegen hem en zijn nieuwe maten in IS, aan de zijde van de peshmerga. "Hij sprak niet over religie", zucht de moeder. "Hoe kon ik nou weten dat hij zich bij IS zou aansluiten?"

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden