Is Willem Holleeder de grootste crimineel van Nederland?

Beeld ANP

Bijna 300 getuigen, 40 rechercheurs, 1000 ordners. Het proces dat maandag begint tegen 'De Neus' wordt misschien wel het grootste ooit in Nederland. Zelf lijkt hij te genieten van alle aandacht.

Zou hij het een eer vinden als zijn proces dat maandag in Amsterdam begint het grootste proces tegen de georganiseerde misdaad in Nederland wordt? Zou de 'grootste' zijn in zijn vak de ultieme beloning zijn voor een misdaadloopbaan van 35 jaar? De in de Amsterdamse Jordaan geboren Willem Holleeder (29 mei 1958) moet het vooralsnog met een tweede plaats doen.

Koploper is nog altijd het Passageproces dat handelde over een serie liquidaties in de Amsterdamse onderwereld. Voor de zeven verdachten in dat proces waren 400 zittingsdagen - nodig voor de rechtbank en later in hoger beroep voor het gerechtshof - uitgetrokken. Holleeder is inmiddels in zijn eentje al goed voor 14 pro-formazittingen en 60 geplande zittingen bij de Amsterdamse rechtbank. De zeven verdachten uit Passage stonden terecht voor zeven moorden, Holleeder wordt voor vijf vervolgd. Maar geteld naar ordners staat de man met de bijnaam 'De Neus' al ver voor. Holleeders dossier is met 1000 ordners eigenlijk alleen nog digitaal te doorgronden. Passage is bij 600 ordners blijven steken. En om de cijfervergelijking nog maar even af te maken: Passage telde 350 getuigen. Voor Holleeder alleen al zijn 230 getuigen bij de politie en nog eens 56 getuigen bij de rechter-commissaris gehoord. Aan het dossier werkten 40 rechercheurs.

De rekening? De rechtspraak, die per zaak wordt betaald, kreeg voor Passage 4,7 miljoen euro vergoed, exclusief de kosten van de beveiliging. Het is heel denkbaar dat de vervolging van Holleeder een vergelijkbaar bedrag vergt.

Knuffelcrimineel

Maandag op de eerste zittingsdag zal naar verwachting de zittingszaal in de beveiligde rechtbank in de Bunker aan Zuidermolenweg 1 in Amsterdam-Osdorp 'uitverkocht' zijn. De camera's zullen draaien als het OM de aanklacht voordraagt. Ongetwijfeld zullen de advocaten van Holleeder, Sander Janssen en Robert Malewicz, op enig moment ter verdediging van hun cliënt erop wijzen dat alle media-aandacht een eerlijk proces in de weg staat.

En hoe kan de rechter nog onbevooroordeeld naar Holleeder kijken nu zijn zus Astrid met het boek 'Judas' de negatieve toon al heeft gezet? Broer Willem wordt daarin gekenschetst als een jongen waar het geweten door de harde hand van zijn vader uit is gemept. Levensgevaarlijk, die broer van haar, voor zijn familie maar vooral ook voor de samenleving.

De verdachte zelf lijkt te genieten van de aandacht. Direct na zijn vrijlating na een straf voor afpersing, op 27 januari 2012, werd een ontmoeting met Peter R. de Vries geregeld. Dat was geen voorbode van een publiek leven, de jaren erna wilde Holleeder niets weten van de media. In datzelfde jaar werd echter fotograaf Ferry de Kok aangetrokken om Willem op de voet te volgen. De oogst? Het Openbaar Ministerie telde op de site van De Kok, 'I shoot people', 840 foto's. In het jaar van de vrijlating maakte rapper Lange Frans het lied 'Willem is terug'. Ruud de Wild haalde hem voor een interview naar Radio 538 en het blad Nieuwe Revu bood hem een wekelijkse column. Alleen, Willem bleek niet zo'n schrijver. De erkenning dat hij ertoe deed in de samenleving volgde met een optreden in het programma 'College Tour' van Twan Huys.

Beeld ANP

Voor een man die als kind elke waardering van zijn vader ontbeerde, moet het heerlijk zijn om knuffelcrimineel en topcrimineel te worden genoemd. De bodem voor die aandacht werd gelegd op 9 november 1983, de dag dat Holleeder samen met Cor van Hout, Frans Meijer en Jan Boellaard biermagnaat Freddy Heineken en diens chauffeur Ab Doderer ontvoerde. De ontvoerders eisten 35 miljoen gulden losgeld. Een deel van dat geld is nog altijd niet terecht.

Twee films zijn inmiddels over die ontvoering gemaakt. De laatste, een Amerikaanse uit 2015 met Anthony Hopkins als Heineken, gaf Holleeder ook buiten Nederland bekendheid. Voor de ontvoering, die Nederland twintig dagen in spanning hield, zat hij vijf jaar in de cel. Met het nieuwe proces lijkt hij die eerste misdaad in alle opzichten te overtreffen.

Uitkomst van het proces

Het proces tegen Willem Holleeder kan, mits de verdenking van vijf moorden wordt bewezen, maar één uitslag opleveren: een levenslange celstraf. Holleeder moet er dan ook ernstig rekening mee houden dat hij de rest van zijn leven in gevangenschap zal doorbrengen. Het Openbaar Ministerie zal alleen met een veroordeling voor moord tevreden zijn.

Het OM kan zich gesterkt voelen door de uitkomsten van het zogeheten Passageproces. Het gerechtshof in Amsterdam veroordeelde vorig jaar juni de hoofdverdachte in dat proces, Dino S., tot levenslang voor liquidaties in de Amsterdamse onderwereld. Drie anderen, Jesse R., Mohammed R. en Siegfried S., kregen dezelfde straf. Holleeder had zeker niet misstaan in dit omvangrijkste en langdurigste proces in Nederland ooit. Veel van de feiten waarvoor hij nu voor de rechter moet verschijnen zijn identiek aan de misdaden uit het Passageproces. Het dossier tegen Holleeder bouwde zich tijdens het Passageproces op zodat besloten is Holleeder als enige verdachte een eigen proces te geven.

Dwarsverband met Passageproces

De vervolging van Holleeder en het Passage-proces houden wel verband. Het OM ziet een samenwerking tussen Holleeder, de hoofdverdachten uit Passage, zoals het onderwereld-kopstuk Dino S., de later overleden Ali A. en de beide kroongetuigen Fred S. en Peter la S. Dat levert nu lidmaatschap van een criminele organisatie als verdenking op.

De veroordelingen uit Passage steunden in hoge mate op verklaringen van de kroongetuigen Fred S. en Peter la S. Het tweetal staat nu ook weer op de getuigenlijst. In ruil voor strafvermindering verklaarden zij over medeverdachten en over de misdaden die zij zelf begingen. Ongetwijfeld zal opnieuw de waarde van hun verklaringen worden betwist.

Het OM heeft nu een steun in de rug. In het Passageproces is namelijk de rechtmatigheid van de deal met de twee door de rechter-commissaris beoordeeld en beide deals zijn goedgekeurd. Het hof oordeelde vervolgens ook dat de verklaringen van de kroongetuigen betrouwbaar en bruikbaar waren. Uitspraken een-op-een van het ene proces overhevelen naar een ander proces zit er niet in, maar voor het zelfvertrouwen van de officieren van justitie, Sabine Tammes en Lars Stempher, zijn die eerdere oordelen gunstig.

Familievete

Afgezien van beide kroongetuigen verschijnen ook Holleeders zussen Astrid en Sonja en zijn ex-vriendin Sandra den Hartog in de getuigenbank. Hun verklaringen zijn al uitgebreid opgetekend. Het OM en ook de zussen zelf hechten er echter grote waarde aan dat zij hun verhaal, dat over het echte gezicht van verdachte Willem Holleeder en de greep die hij had op hun levens, in de openbaarheid van een strafproces wordt gehoord. Dat maakt het proces niet alleen tot een krachtmeting tussen de verdachte en het OM namens de samenleving, maar ook tot een hevige vete tussen familieleden.

Opmerkelijke getuige is ook journalist Peter R. de Vries. Hij is door Holleeder bedreigd, maar die bedreiging staat niet op de tenlastelegging.

Waarvoor wordt Holleeder nu vervolgd?

De gemeenschappelijke noemer bij de aanklachten: ruzies in het criminele circuit. Geld speelt een hoofdrol, maar ook machtsverhoudingen in de onderwereld.

Wie precies op 24 januari 2003 Cor van Hout - ex-zwager, gabber en mede-ontvoerder van biermagnaat Freddy Heineken - in de Amstelveense Dorpsstraat overhoop hebben geschoten, is tot op de dag van vandaag onbekend. Voor het OM staat wel vast dat Holleeder achter de moord zit. Hij heeft duidelijk gemaakt in het criminele circuit dat Van Hout moest worden vermoord. En hij verschafte de informatie over het doelwit, stelde een geldbedrag beschikbaar en liet wagens voor de observatie en de vlucht leveren. De dodelijke schoten werden vanaf een motorfiets afgevuurd.

Het OM gaat ervan uit dat de dood van Robert ter Haak die op de fatale 24 januari 2003 naast Cor van Hout liep, niet vooraf was gepland. Geen voorbedachten rade dus, oftewel geen moord, maar wel een aanklacht voor doodslag.

Op 2 november 2005 wordt in Amsterdam-Osdorp, op zijn verjaardag, Kees Houtman om het leven gebracht. In ieder geval negen kogels troffen de drugs- en vastgoedhandelaar. Hij stond op de dodenlijst die volgens de aanklacht door Willem Holleeder is opgesteld. Jesse R. en kroongetuige Peter la S. zouden de opdracht van Holleeder hebben gekregen. Verdachte zou de gegevens over Houtman, zoals adres en kenteken, hebben verstrekt. De moord op bestelling kostte volgens het OM 130.000 euro. Houtman, die de bijnaam 'Woody' kreeg, was vooral bekend als leider van een groep criminelen die de Kinkerbuurtbende werd genoemd en in de jaren tachtig in de drugs zat.

Op dezelfde dag, 2 november 2005, werd ook John Mieremet vermoord. Nadat eerder een poging om hem in Amsterdam te liquideren was mislukt, slaagden tot op heden onbekende huurmoordenaars erin Mieremet in Nongprue in Thailand van het leven te beroven. De opdrachten voor de mislukte poging en de geslaagde moord zouden zijn gegeven door Holleeder. Mieremet behoorde tot dezelfde bende als Houtman.

Op 20 april 2006 bezwijkt Thomas van der Bijl aan zijn verwondingen. In ieder geval twee huurmoordenaars vuurden zeven kogels op hem af in zijn café De Hallen in Amsterdam-West. Ook deze liquidatie is gepland. De naam van het slachtoffer prijkte op de liquidatielijst. Jesse R. en kroongetuige Fred R. fungeerden als tussenpersonen bij deze moord op bestelling die vooral ten doel had Van der Bijl als mogelijke getuige uit te schakelen.

De vijfde moord op de tenlastelegging is die op Willem Endstra. De man die door de vermoorde crimineel John Mieremet 'de bankier van de onderwereld' werd genoemd, overleed op 17 mei 2004 nadat hij voor zijn kantoor in Amsterdam-Zuid was neergeschoten. Holleeder, zo verwijt het OM hem, heeft een groep huurmoordenaars betaald om Endstra te doden. De Rus Namik Abbasov, de man die de trekker overhaalde, is in zijn cel overleden nog voor het tot een proces tegen hem kwam. Op het moment van de moord liep David Denneboom naast Endstra, hij raakte zwaargewond. Holleeder wordt daarvoor door het OM poging tot doodslag verweten. Holleeder perste Endstra af. Toen bleek dat Endstra zich ging verzetten en zijn verhaal bij de politie ging vertellen, zou het besluit tot liquidatie zijn genomen.

Drie Jaar Proces

13 december 2014 - Holleeder aangehouden

23 maart 2015Verklaringen zussen en ex-vriendin Holleeder toegevoegd

30 november 2015/1 december 2015 - Zussen en ex-vriendin gehoord in Passage

4 december 2015 - Verdenking uitgebreid met vier feiten

11 mei 2016 - Advocaat Franken legt de verdediging neer

23 juni 2016 - Nieuwe advocaten: Sander Janssen en Robert Malewicz

5 november 2016 - Zus Astrid Holleeder publiceert boek 'Judas'

29 juni 2017 - Uitspraak 'Passage' in hoger beroep

27 oktober 2017 - 'Dagboek van een getuige' van Astrid Holleeder gepubliceerd

12 november 2017 - Getuige Hidir Korkmaz komt om bij visongeluk

5 februari 2018 - Start inhoudelijke behandeling

Lees ook:

In de serie 'tien geboden' interviewt Arjan Visser wekelijks bekende en minder bekende Nederlanders aan de hand van de Bijbelse tien geboden over hun leven, wereldbeeld en religie. In deze editie: Astrid Holleeder (Amsterdam, 1965), advocaat en schrijfster.

Officieren van justitie Lars Stempher en Sabine Tammes hebben niet de illusie dat het dossier Willem Holleeder (59) ooit compleet zal zijn. Het dossier is inmiddels zo omvangrijk dat doorbladeren niet meer kan en dat het alleen nog maar digitaal doorzoekbaar is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden