IS wil het einde der tijden, maar riskeert haar eigen einde

Fragment van een cover van Dabiq, IS' glossy.Beeld Dabiq

Nog even, zo voorspellen de geestelijken van Islamitische Staat, en dan staan de 'ware' moslims en de goddelozen uit het Westen oog in oog op het slagveld. Hun strijd zal het einde van de geschiedenis inluiden. Wie de aanslagen van afgelopen vrijdag wil begrijpen, ontkomt niet aan die apocalyptische retoriek.

Op de velden van Dabiq gaat het gebeuren. Rond het stadje in het noorden van Syrië zal volgens een overlevering van de profeet Mohammed de laatste strijd uit de geschiedenis plaatsvinden. 'Over niet al te lange tijd', zo zou Mohammed gezegd hebben, zullen 'de legers van Medina en de troepen van Rome elkaar treffen'.

Bij het wapengekletter zal een derde van de moslims wegvluchten en een derde worden vermoord. De laatste groep, dat 'zullen de veroveraars zijn van Constantinopel'.

IS-theologen zijn gefascineerd door de profetie. 'De legers van Medina', zeggen ze, dat zijn wij. En de troepen van Rome (lees: het Westen), dat zijn de vijanden van de islam. Dankzij de profetie zijn ze er gerust op dat uiteindelijk zij, het bloeddorstige en zelfbenoemde 'leger van Medina' zal overwinnen.

Het verhaal komt uit een hadith, een van de vele uitspraken die worden toegeschreven aan de profeet Mohammed. De meeste moslims kennen en erkennen de hadith over Dabiq, maar ze doen er (bijna) niets mee. Niet vreemd, want er zijn talloze hadith. IS daarentegen, heeft de profetie over de strijd in Dabiq uitgeroepen tot hoeksteen van haar theologie.

Zelf de eindtijd uitlokken
Zouden de aanslagen van afgelopen vrijdag in Parijs iets van doen kunnen hebben met die apocalyptiek?

Ja, zeggen IS-kenners. Zoals sommige christelijke stromingen geloven dat de door Johannes geprofeteerde eindtijd nabij is, zo predikt IS dat de profetie over Dabiq op het punt staat om vervuld te worden. En in tegenstelling tot die christelijke stromingen geloven IS-strijders dat ze die apocalyps zelf op gang moeten brengen.

Dat kan door zelf alvast een aardse heilstaat uit te roepen en de slavernij terug in te voeren, zoals IS vorig jaar in Irak en Syrië deed. Beide gebeurtenissen wijzen er volgens IS' hadith-interpretaties op dat de geschiedenis op zijn einde loopt.

Maar: het 'kalifaat' op zich is niet voldoende. De profetie over Dabiq is er immers duidelijk over, zeggen IS-geestelijken. Het einde der tijden breekt pas aan als 'de moslims' (lees: IS-strijders, de rest is volgens hen geen echte moslim) de degens kruisen met de legers van 'Rome' oftewel het Westen.

IS spreekt voortdurend over die massale botsing. De afgelopen maanden kwam er niet zo veel van terecht, omdat Westerse landen zich niet te veel in de strijd in Syrië en Irak wilden mengen. Deze aanslagen lijken daar verandering in te brengen. Ze hebben Frankrijk, de VS en andere landen alsnog uit de tent weten te lokken.

Een apocalyptische strijd
IS' apocalyptische kant moeten we niet onderschatten, vindt terreurexpert Matthew Henman van het Londense IHS Jane's Terrorism and Insurgency Center. In de Washington Post wijst hij erop dat IS-sympathisanten de bombardementen op IS' grondgebied nu al interpreteren als een apocalyptische strijd.

IS' geestelijken zitten nu ongetwijfeld op het puntje van hun stoel: de confrontatie tussen de 'ware gelovigen' van IS en de goddeloze grootmachten, die lijkt nu aanstaande.

En hoewel Europese landen spreken van een oorlog tegen terreur en bedreigingen voor de staatsveiligheid, zal IS het uitleggen als niets minder dan een heilige oorlog. Een strijd met mogelijk apocalyptische gevolgen. "Hoe meer het Westen toeslaat", zegt Henman, "hoe meer mensen er omkomen, hoe sterker het verhaal wordt dat het einde nabij is."

IS is een ratjetoe van belangen
Of de gemiddelde IS-strijder zich ook met die eindstrijd bezighoudt is overigens de vraag. IS is een complexe mix van apocalyptische verwachtingen, het streven naar een zuivere islam, politiek opportunisme en blinde haat jegens nabije vijanden (zoals sjiieten en yezidi's) en verre vijanden (het Westen).

Vorig jaar bleek, onder meer uit gelekte IS-documenten, dat een deel van de IS-grondleggers zeer religieuze motieven had en een deel bestond uit krijgsheren die vooral uit waren op het omverwerpen van de gevestigde bestuurlijke orde. Zij worden sinds een paar jaar natuurlijk bijgestaan door strijders uit andere landen, die ook hun eigen beweegredenen hebben.

En toch: die apocalyptiek, dat toewerken naar een einde der tijden, komt in IS-propaganda steeds terug. IS-glossy Dabiq staat er vol mee. Het blad is er zelfs naar vernoemd.

Escalatie of juist niet?
Het zou goed kunnen dat IS internationaal gaat omdat ze van zich af wil bijten, zeggen IS-kenners. Dat ze inderdaad, zoals ze zegt, de luchtaanvallen op haar grondgebied wil vergelden. Dat ze de Fransen schrik wil aanjagen, in de hoop dat die hun strijd tegen IS zullen afbouwen. Maar het is ook goed mogelijk dat ze juist aansturen op een escalatie. De groep verkondigt immers beide scenario's.

Ze heeft de aanslagen in Parijs gepresenteerd als een manier om het Westen te ontmoedigen, merkte IS-kenner William McCants afgelopen weekend al op. "Om verdere agressie (in Syrië en Irak, red.) een halt toe te roepen." Maar of ze echt uit zijn op een staakt het vuren is volgens McCants nog sterk de vraag. "Ze hebben altijd dingen gezegd als: laat maar komen, we zijn in oorlog met de hele wereld."

IS neemt veel hooi op haar vork
Of oorlog voeren met de hele wereld nu zo verstandig is, dat is de vraag. Grondgevechten in Syrië en Irak, het neerschieten van het Russische vliegtuig in Egypte, de aanslagen in Parijs: als IS daar allemaal direct of indirect verantwoordelijk voor is, heeft ze wel heel veel hooi op haar vork.

"Hoe meer vijanden je probeert aan te pakken, hoe meer je vijanden zich tegen je keren", analyseert terreurexpert en voormalig adviseur van de Amerikaanse regering Daniel Byman in Foreign Policy. Als Frankrijk en de VS werk gaan maken van hun strijd tegen IS, dan kan dat voor de terreurgroep nog wel eens vervelend uitpakken.

Dan loopt het misschien niet uit op een apocalyptische eindstrijd en geen eeuwigdurende overwinning voor de ware moslims, maar op een doodgewone militaire nederlaag. Geen einde der tijden, maar een militaire vernedering.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden