Is wetenschap een vorm van religie?

Zelfstandig en kritisch leren denken, hoe doe je dat? Trouw onderzoekt het op scholen in het hele land. Vandaag: 5-vwo op het Melanchton Lyceum in Rotterdam.

Waarom is het belangrijk om ons bezig te houden met de vraag Wat is wetenschap?", vraagt filosofiedocent Martijn Pieterse aan zijn Rotterdamse leerlingen. "Hoe komen júllie wetenschap tegen in jullie leven?"

"Eigenlijk is bijna alles om ons heen wetenschap", antwoordt Ezra. "Een stoel is op een bepaalde manier gemaakt en ontworpen. Dat gaat terug op wetenschappelijke kennis."

"Goed, maar even los van dingen. Wat heeft de wetenschap voor invloed op jullie leven?"

"Ik denk dat wetenschap soms haast een vorm van religie is", zegt Hester, die blijkbaar al een paar stappen verder is. "Het Higgs-deeltje bijvoorbeeld. Niet iedereen gelooft daar in. Persoonlijk geloof ik eerder in dat deeltje dan in God."

Pieterse knikt enthousiast: "Vandaag wil ik het dáár over hebben als introductie van wetenschapsfilosofie, ons nieuwe onderwerp: Waar ligt de grens tussen wetenschap enerzijds en pseudowetenschap of geloof anderzijds? Ik wil dat onderzoeken aan de hand van de brief die Mohammed B. achterliet op het lichaam van Theo van Gogh." Iedereen moet even nadenken wie dat ook al weer is. "Hij vermoordde Theo van Gogh. Jullie waren, denk ik, een jaar of zeven toen."

De brief wordt gelezen. Geen lichte kost. Dan wordt er een fragment gekeken van 'Submission', de film van Gogh en Hirsi Ali waaraan Mohammed B. aanstoot nam. Ook geen lichte kost.

"Wat is er shockerend aan deze film?", vraagt Pieterse na tien minuten Submission.

Hester: "Ik denk dat in het Westen de islam altijd op een bepaalde manier wordt neergezet. Ik kan me voorstellen dat je dit als moslim best beledigend vindt, omdat je denkt: 'Mijn geloof is helemaal niet zo'."

"Ja", zegt Marianne, "dit filmpje is enorm generaliserend."

"Wat was het doel van deze film?", vraagt Femke.

"Hirsi Ali en Van Gogh wilden de onderdrukking van de vrouw in de islam aan de kaak stellen", antwoordt Pieterse.

"Dat vind ik dus al niet kloppen", zegt Femke. "Onderdrukking komt voor, maar het is nu wel erg extreem neergezet."

Pieterse: "Toch was er vooral kritiek op de vorm: de schaars geklede dames die soera's op hun lichaam getatoeëerd hebben. Dat is heiligschennis, meende dus ook Mohammed B. Wat vinden jullie van de brief? Is Mohammed B. toerekeningsvatbaar?"

"Dat je extreme ideeën hebt, betekent niet dat je gek bent. Dit is hoe hij denkt", reageert Inno.

"Hij is doorgeslagen", zegt Naomi

"Waarom schrijft hij deze brief?", vraagt Pieterse.

"Om zijn daad te verklaren", antwoordt Anouk.

Pieterse: "Precies, dit is een verklaring. Mohammed B. zit in een ander denkraam. Hij heeft het over 'de waarheid scheiden van de leugen' en daar hanteer hij een criterium voor. Dat is eigenlijk precies wat de wetenschap ook beoogt: de werkelijkheid verklaren en de waarheid scheiden van de leugen. Dus wat is het verschil tussen religie en wetenschap eigenlijk? Of is wetenschap een vorm van religie, zoals Hester zegt? Dát gaan we bespreken bij wetenschapsfilosofie!"

De volledige namen van de leerlingen zijn bekend bij de redactie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden