Analyse

Is voetballen op kunstgras nu toch weer onveilig?

null Beeld ANP
Beeld ANP

De onrust over risico’s van rubbergranulaat op voetbalvelden kreeg deze week nieuwe voeding door een televisie-uitzending over het onderwerp. In het wetenschappelijk debat over het onderwerp is echter weinig veranderd: voor zover bekend zijn de gezondheidsrisico’s van voetballen op kunstgras verwaarloosbaar.

Willem Schoonen

Helemaal zeker is dat dus niet? Nee, want zekerheid is een zeldzaamheid in de toxicologie. Wie begint aan een opleiding in deze giftigheidsleer, krijgt op zijn eerste college de oude wijsheid van Paracelsus: alle stoffen zijn gif, hun giftigheid hangt enkel af van de dosis. Je kunt de risico’s van stoffen op allerlei manieren onderzoeken, maar je zult nooit uitkomen op een risico van nul, noch op een zekerheid van honderd procent.

Onzekerheden

Ook in de conclusies die het RIVM vorige maand trok, zitten onzekerheden. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu was door het kabinet gevraagd een oordeel te vellen over de risico’s van voetballen op kunstgras. Het rubbergranulaat dat op die velden wordt gestrooid laat niet alleen zichtbare sporen achter op het lichaam van spelers, maar, zo was de angst, mogelijk ook op hun gezondheid.

Om na te gaan of er enige grond was voor die angst, analyseerde het RIVM rubberkorrels van honderd voetbalvelden, en ging na welke bestanddelen in het lichaam terecht zouden kunnen komen, door de huid, door de luchtwegen en door inslikken.

In rubbergranulaat zitten vele stoffen, ook potentieel gevaarlijke. De belangrijkste zijn zogenoemde polycyclische koolwaterstoffen (PAK’s), maar ook metalen en weekmakers komen in de rubberkorrels voor. Vooral de PAK’s hebben aanleiding gegeven tot zorg, omdat die kanker kunnen veroorzaken. Er is, niet alleen in Nederland, maar ook elders, het vermoeden gerezen dat blootstelling aan PAK’s op het voetbalveld leukemie zou veroorzaken.

Geen toename leukemie

Je ziet in de statistieken geen toename van leukemie bij jonge sporters sinds de introductie van kunstgras, concludeerden de gezondheidsautoriteiten van de Amerikaanse staat Washington die met deze zorg werden geconfronteerd. In Nederland zie je dat evenmin: leukemie bij jonge mensen is wel groeiende de laatste decennia, maar in de statistieken is er geen zichtbare stijging sinds de komst van kunstgras.

Tekst loopt door onder afbeelding.

null Beeld arie kievit
Beeld arie kievit

Daarmee is niet alles gezegd, want het kan heel lang duren voor in de statistieken een verband zichtbaar wordt tussen risico en ziekte. Bovendien geldt voor PAK’s dat je ze overal tegenkomt, in je huis, in je eten en zodra je een voet buiten de deur zet. Het effect van alleen dat rubbergranulaat moet enorm zijn, wil je dat meteen in de ziektestatistieken terugzien.

Om daarop niet te wachten, wordt in het lab gekeken hoeveel van de schadelijke stoffen zouden kúnnen vrijkomen uit de rubberkorrels, en hoe intensief de blootstelling van jonge voetballers daaraan kan zijn. Laboratoriumproeven en blootstellingsscenario’s leverden bij het RIVM de conclusie op dat het risico van voetballen op kunstgras klein is, verwaarloosbaar klein.

Zebravisjes

In de uitzending van actualiteitenrubriek ‘Zembla’ deze week, kwamen onderzoekers van de Vrije Universiteit in Amsterdam aan het woord, die de toxiciteit van rubbergranulaat hadden getest op zebravisjes. Zebravisjes zijn een veel gebruikte modelsoort voor toxische effecten op andere diersoorten, waaronder de mens. En het rubbergranulaat bleek een vernietigende werking te hebben op hun embryo’s. Maar daartoe hadden de onderzoekers wel een extract uit het rubber geperst, op een manier die op geen voetbalveld voorkomt. Het levert mogelijk lijnen op voor verder onderzoek, maar vooralsnog geen conclusies over effecten van rubbergranulaat op de (jonge) mens.

Een tweede wapenfeit in de tv-uitzending, kwam van Martin van den Berg, hoogleraar toxicologie aan de Universiteit Utrecht. Van Berg vindt dat het RIVM in zijn rapport te weinig rekening heeft gehouden met de gevoeligheid van jonge kinderen voor de schadelijke stoffen in rubberkorrels. Kinderen zouden daar mogelijk tienmaal gevoeliger voor zijn dan volwassenen, aldus Van den Berg.

Nu was de Utrechtse hoogleraar lid van de begeleidingscommissie van het RIVM-onderzoek. En zijn punt is daar ook besproken, blijkt uit de verslagen van die commissie, die gewoon openbaar zijn. De rest van de commissie vond echter dat de standaardbeoordeling van risico’s moest worden gevolgd, zoals het RIVM heeft gedaan, met vermelding van die onzekerheid door verschillen in gevoeligheid.

Het rapport van het RIVM heeft vorige maand de onrust op de voetbalvelden niet helemaal kunnen wegnemen. Ondanks de geruststellende conclusies hebben verscheidene clubs besloten het rubbergranulaat te vervangen door een alternatief. De zorg onder de leden was te groot om op de velden verder te spelen. Na de jongste uitzending van Zembla kan die zorg nog toenemen. Maar nieuwe feiten liggen daar niet onder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden