Aanslag Istanbul

IS verklaart Turkije de oorlog

De eerste slachtoffers van de aanslag in Istanbul werden gisteren al begraven. Beeld anp
De eerste slachtoffers van de aanslag in Istanbul werden gisteren al begraven.Beeld anp

Tot nu toe eiste IS aanslagen in Turkije nooit op. Nu wel, nadat een schutter zeker 39 mensen doodde in een nachtclub in Istanbul. Vanwaar deze oorlogsverklaring? En wat zijn de gevolgen?

Ghassan Dahhan

Niet eerder eiste IS een grote aanslag op burgers in Turkije op. Waarom deze keer wel?

Dat IS deze keer de aanslag claimt kan worden gezien als een regelrechte oorlogsverklaring. In een boodschap zei IS dat de dader, vermoedelijk een jongeman uit Centraal-Azië, met 'handgranaten en een mitrailleur' dood en verderf zaaide onder de burgers.

IS zint al langer op wraak vanwege Ankara's Syriëbeleid. Eerst sloot Turkije, onder druk van de Verenigde Staten en tot woede van IS, de grens met Syrië af, waardoor de terreurbeweging van buitenlandse rekruten verstoken raakte. Daarna viel Turkije IS in Syrië aan, onder meer in de stad Al-Bab.

"We laten het ongelovige Turkije weten dat het vergieten van moslimbloed door luchtaanvallen en artilleriebeschietingen in zijn gebied tot vuur zal omslaan", aldus IS. Aanhangers verspreidden beelden van Syrische burgerslachtoffers, die als gevolg van Turkse bombardementen zouden zijn gedood.

Mogelijk hoopt IS dat de Turkse president Erdogan nu onder druk komt te staan van zijn bevolking om de oorlog tegen de terreurbeweging te staken.

Turkse politie denkt dader snel te pakken
De Turkse politie heeft acht mensen aangehouden in het onderzoek naar de aanslag. De dader is ontkomen, maar volgens minister van binnenlandse zaken Süleyman Soylu wordt hij snel gepakt. Turkse media zeggen dat het gaat om een man van rond de 25 jaar oud gaat uit Centraal-Azië, mogelijk uit Kirgizië, Oezbekistan of het noordwesten van China. Het is nog onduidelijk of de terrorist in opdracht van IS handelde, of slechts in naam van IS.

Wat bereikt IS met deze aanslag?

De beweging probeert de islamistische leider in ideologisch diskrediet te brengen. IS schilderde Erdogan gisteren af als schoothondje van het christelijke Westen ('kruisvaarders'). Mede om die reden zijn de nachtclubbezoekers uitgekozen als doelwit: Erdogan moet dan uitleggen waarom hij toestaat dat moslims in zijn Turkije het 'heidense' Oud en Nieuw mogen vieren en alcohol kunnen drinken.

De aanslag creëert het beeld dat de Turkse regering de regie kwijt is over de veiligheidssituatie. De aanslagen in Turkije stapelen zich op, zoals onlangs op de Russische ambassadeur in Ankara. Daarnaast is er een grote crisis binnen de veiligheidsdiensten en de krijgsmacht door de zuiveringen in de nasleep van de mislukte staatsgreep in juli . Dat de dader wist te ontkomen, versterkt het beeld van een machteloze regering.

Seculiere krachten in Turkije kunnen lijden onder de aanslag, net zoals elders in de regio. Onder druk van de jihadisten treden veel regeringen in het Midden-Oosten strenger op tegen seculieren, vaak in een poging om de wind uit de zeilen van extremisten te nemen. Een Turkse vrouw die vlak na de aanslag in een video Turken opriep om de seculiere staat te verdedigen, werd bijvoorbeeld gisteren opgepakt.

Wat gaat Turkije doen?

Turkije zal nu waarschijnlijk nog harder optreden tegen IS. De regering heeft geen andere keus, want anders dreigt ze haar geloofwaardigheid te verliezen. IS kan dus nieuwe bombardementen verwachten, terwijl het dat juist met deze aanslag probeerde te stoppen.

De Turkse regering zal mogelijk ook besluiten om de grondtroepen in Syrië uit te breiden. Zij vormen een groter gevaar voor IS dan de straaljagers, maar het sturen van meer grondtroepen biedt de beweging tegelijkertijd een kans om meer Turkse militairen te doden. De terreurbeweging speelt in Syrië immers een thuiswedstrijd.

Turkije zal ook meer toenadering zoeken tot Rusland in de strijd tegen IS. Dat gebeurt nu al op kleine schaal: vorige maand voerde Rusland op verzoek van Turkije aanvallen uit op stellingen van IS in Noord-Syrië. De Turkse veiligheidsdiensten zullen verder proberen alle IS-cellen in het land te ontmantelen.

Ankara moet zich voorbereiden op meer aanslagen, want daar heeft IS de middelen voor. In de jaren dat IS door Turkije werd gedoogd heeft het veel terreurcellen opgericht, met name in het grensgebied met Syrië. IS heeft ook veel sympathisanten in Turkije. De regering kondigde gisteren aan korte metten te maken met alle mensen die gisteren hun steun uitspraken voor de aanslagen.

De dader van de aanslag in Istanbul is nog altijd niet gevonden. Beeld anp
De dader van de aanslag in Istanbul is nog altijd niet gevonden.Beeld anp

Aanslag in Bagdad

IS liet gisteren ook van zich horen in de Iraakse hoofdstad Bagdad. Een zelfmoordaanslag heeft daar gisteren aan zeker 36 mensen het leven gekost. Minstens 52 mensen raakten gewond. De dader blies zich op in zijn auto in Sadr City een hoofdzakelijk sjiitische wijk in het oosten van de stad. De aanslag leek te zijn gericht op dagarbeiders die op een plein in Sadr City op werk stonden te wachten, en vond plaats enkele uren nadat de Franse president François Hollande in Bagdad was aangekomen voor een staatsbezoek. Onder de doden zijn drie agenten.

De verantwoordelijkheid voor de aanslag is opgeëist door terreurbeweging Islamitische Staat. De groep zei in een verklaring dat de sjiieten het doelwit waren. Bij aanslagen elders in de stad vielen gisteren nog eens twintig doden.

Bagdad werd zaterdag al opgeschrikt door drie aanslagen waarbij zeker 29 mensen om het leven kwamen. IS pleegt regelmatig aanslagen op burgerdoelen in Irak, waar het is verwikkeld in een hevige strijd met regeringstroepen en hun bondgenoten.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden