'IS trekt zich van fatwa niets aan, maar het is wel belangrijk'

Een betoging van Koerden in Irak, vorige maand in Arnhem.Beeld anp

Wie afreist naar Syrië of Irak om zich aan te sluiten bij de Islamitische Staat (IS) 'bedriegt zijn samenleving'. Ook steun voor de extremistische organisatie druist in tegen de wil van Allah, stellen zes vooraanstaande Britse islamitische theologen in een fatwa. Heeft zo'n veroordeling nut?

IS is volgens voormalig imam Usama Hasan een 'ketterse', 'onderdrukkende en tirannieke groep'. Moslims hebben in zijn optiek wel een morele plicht om de bevolking van Irak en Syrië te helpen. Maar, zo oordeelt hij in de fatwa, dat moeten ze niet doen op de wijze die IS propageert. Hasan wordt gesteund door vijf collega-geestelijken.

Eerder noemde grootmoefti Shawki Allam van Egypte de groep al een bedreiging voor de gehele islam. IS (voorheen Isis) lapt volgens hem alles wat goed en islamitisch is aan de laars. Allam behoort, samen met de grootimams van het Al-Azhar-instituut in Kaïro, tot de meest gezaghebbende figuren in de islamitische wereld.

De grootmoefti van Saoedi-Arabië kwam twee weken geleden met een vergelijkbare uitspraak. Yusuf al-Qaradawi van de Europese Raad voor Fatwa en Onderzoek verklaarde het IS-kalifaat in juli al ongeldig. IS-strijders trekken zich van zulke uitspraken niets aan, meent arabist Jan Jaap de Ruiter van de Tilburg University. "Maar stil blijven is voor deze geestelijken ook geen optie."

Welke gevolgen heeft een fatwa als deze?
De Ruiter: "De achterban van zo'n geestelijke zal zich eraan proberen te houden. Fatwa's zijn theologische uitspraken van gezaghebbende geestelijken, interpretaties van de islamitische leer. Tot op zekere hoogte kun je ze vergelijken met het vonnis van een rechter: hij weegt de jurisprudentie en trekt op basis daarvan een conclusie."

Maar het gezag van een rechter is vrijwel onbetwist. Dat is in islamitische kringen wel anders.
"Klopt. Er zijn in al die honderden islamitische stromingen talloze geestelijken die fatwa's uitspreken. Sommigen zijn internationaal erg invloedrijk, anderen zijn marginaal. Dit Britse fatwa valt daar zo'n beetje tussenin. Het wordt onder meer gesteund door de secretaris van de sharia-raad en de oprichter van de grootste Britse moslimkoepel."

Wat willen geestelijken als Hasan ermee bereiken?
"Dat is niet helemaal duidelijk. Het woord 'fatwa' heeft sinds de Iraanse moordfatwa over Salman Rushdie een slechte naam. Maar de meeste fatwa's zijn gewoon theologische conclusies. Hasan en de andere Britse geestelijken proberen vast een signaal af te geven aan hun achterban: haal het niet in je hoofd om je bij IS aan te sluiten."

"Bij Europese geestelijken als Hasan moet je je ook afvragen welk signaal ze willen afgeven aan de samenleving. Op deze manier maakt hij aan de buitenwereld duidelijk dat de meeste moslims niets van IS moeten hebben, of op zijn minst dat ze lang niet allemaal achter IS staan. Zo'n boodschap kan geen kwaad, zeker niet nu Europa steeds vijandiger wordt jegens moslims. Moslimleiders tellen hun knopen."

Dat klinkt nogal berekenend. Hoe oprecht is zo'n Britse uitspraak?
"Ga er maar vanuit dat ze dit menen. In mijn perceptie voelt de meerderheid van de Britse en Nederlandse moslims niets voor IS en diens aanpak. Hoe ik dat weet? Ik ga af op wat ik om mij heen zie en lees. Inderdaad, het is nattevingerwerk."

"Er is ongetwijfeld een groep die stilletjes blij is dat soennitische strijders de sjiieten er van langs geven. Zulk vertoon kan prettig zijn als je je gediscrimineerd voelt - al vinden ze IS' felheid misschien te ver gaan. Hoe groot die groep is? Geen idee. We hebben nauwelijks cijfers en bij de cijfers die er zijn, moet je je afvragen of de antwoorden wel eerlijk zijn."

Hebben Nederlandse geestelijken al een fatwa uitgesproken over IS?
"Nederland kent nog geen imams die zo invloedrijk zijn dat ze een gezaghebbende fatwa kunnen uitspreken. Ze luisteren naar geestelijken in Turkije, Egypte en Saoedi-Arabië. Ook daar is weinig onderzoek naar gedaan. We weten niet precies welke geestelijken in Nederland veel invloed hebben - erg jammer. Wel heeft het Contactorgaan Moslims en Overheid zich tegen IS uitgesproken. Geen fatwa, maar wel een duidelijk signaal."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden