IS-strijder vrij in Nederland – hoe kan dat?

IS tijdens hun hoogtijdagen in 2014. Beeld AP

De Tweede Kamer wil opheldering van de minister van justitie en veiligheid over een IS-strijder die al maanden in Nederland is. Verschillende partijen willen weten waarom de man niet is opgepakt. 

Nieuwsuur en de Volkskrant berichtten gisteren over de 31-jarige Syriër die in september opdook bij een bijeenkomst in debatcentrum De Balie in Amsterdam. De man werd herkend door leden van het Syrische burgercollectief 'Raqqa is Being Slaughtered Silently' wier film werd vertoond. Hij vluchtte weg voordat de politie kon ingrijpen. 

Volgens het nieuwsprogramma en de krant kwam de man onder een valse naam Nederland binnen en werd hij al maanden in de gaten gehouden door de AIVD. Een woordvoerder van de inlichtingendienst wil dat niet bevestigen, omdat er nooit informatie wordt gegeven over een individuele gevallen. 

Geschokt

Tweede Kamerleden van onder meer CDA, PVV, PvdA en SP reageren geschokt op het nieuws. Vooral omdat de man aanwezig kon zijn bij een bijeenkomst met vluchtelingen die moeten vrezen voor hun leven. Het collectief Raqqa is Being Slaughtered Silently filmde heimelijk in de voormalige hoofdstad van het kalifaat en liet zo de buitenwereld de gruwelijkheden van het IS-regime zien. Enkele leden zouden al zijn opgespoord en vermoord door de terreurgroep. 

Toch komt het nieuws dat een IS-strijder als vluchteling Europa binnen is gekomen, niet helemaal uit de lucht vallen. Hoewel de kans daarop door Nederlandse autoriteiten lange tijd als onwaarschijnlijk werd bestempeld, kwamen ze daar vorig jaar zomer op terug. Dick Schoof, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), zei toen dat er wel degelijk IS-strijders in Europa waren opgedoken. 

Aanslag plegen

Dat er rekening moet worden gehouden dat die jihadisten in Europa een aanslag willen plegen, blijkt uit het vierjaarlijkse rapport over terreurdreiging in Nederland. Afgelopen zomer werd er gesproken over enkele tientallen 'operatives' in Europa die aangestuurd worden door IS. Hoeveel zich in Nederland bevinden, of dat de 31-jarige Syriër in Amsterdam de enige is, is niet bekend. 

Volgens Bibi van Ginkel, terrorismedeskundige bij Instituut Clingendael, is het de eerste keer dat zij hoort van een Syrische jihadist in Nederland. Zij noemt dat 'verontrustend'. "We hielden tot nu toe vooral rekening met terugkerende Nederlandse strijders. Maar de grote aantallen bleven nog uit." 

Komen Nederlandse jihadisten terug uit Syrië of Irak, dan ligt er vaak al een dossier klaar bij het Openbaar Ministerie, zodat ze direct kunnen worden vastgezet. Bij buitenlandse strijders die zich als vluchteling vermommen, is dat een stuk ingewikkelder. De grootste uitdaging voor de autoriteiten is om ze als IS'er te herkennen

Acuut gevaar

Blijkbaar gebeurde dat bij de 31-jarige Syriër wel. Maar hoe kon de man dan toch vrij rondlopen? Van Ginkel: "Hij zelf dacht misschien dat het niet zo was, maar de AIVD hield hem in de gaten. Het kan zijn dat ze nog informatie over hem aan het verzamelen waren. Over zijn contacten bijvoorbeeld, of over zijn eventuele plannen."

De AIVD kan beslissen justitie te tippen over iemand. Dat gaat via een zogenoemd 'ambtsbericht', waarna het Openbaar Ministerie zelf een onderzoek start om bewijs tegen iemand te verzamelen. Uiteindelijk kan dat tot een arrestatie leiden. 

Op welk moment dat ambtsbericht wordt verstuurd, is aan de AIVD. "Ga er maar vanuit dat als er acuut gevaar dreigt, bijvoorbeeld omdat het duidelijk is dat iemand een aanslag aan het voorbereiden is, dat de AIVD zich meldt", aldus Van Ginkel. 

Wel erkent ze dat er ook situaties zijn waar dat niet zo duidelijk is. Dan kan het belang van de AIVD om iemand heimelijk te volgen in de hoop zoveel mogelijk informatie te verzamelen, conflicteren met het belang van justitie om iemand voor de rechter te brengen voor zijn daden. Vaste kaders wat in zo'n geval te doen, zijn er niet. De AIVD zegt het per individuele casus af wegen. Een beslissing die achteraf kan worden getoetst door de Commissie van Toezicht op de Inlichtingendiensten. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden