Is Starbucks een incident of de eerste dominosteen?

Oordeel Europese Commissie zaait twijfel bij bedrijven die zich in Nederland willen vestigen

"Ik geef toe: het zijn geen spectaculaire bedragen", zei Eurocommissaris Margrethe Vestager (mededinging) gisteren over de 20 à 30 miljoen euro die de Nederlandse fiscus moet zien terug te krijgen van de Amerikaanse koffieketen Starbucks. Voor een dergelijke multinational is dat een grijpstuiver. "Maar de boodschap zit 'm niet in het bedrag, maar in het principe", aldus de Deense bij de officiële mededeling dat de Nederlandse belastingafspraak met Starbucks strijdig is met de EU-regels over staatssteun.

"We hebben een fundamentele verschuiving nodig in de bedrijfsfilosofie. Het betalen van belasting behoort onderdeel te zijn van de verantwoordelijkheid van bedrijven", aldus Vestager.

Zij legde die verantwoordelijkheid ook bij de belastingautoriteiten en bij regeringen. "Als ik in mijn vorige functie (van Deens economieminister, red.) een dergelijk oordeel vanuit Brussel zou hebben gekregen, zou ik me beschaamd hebben gevoeld."

Dit plaatsvervangende schaamtegevoel staat in contrast met de 'verbazing' waarvan het Nederlandse kabinet gisteren blijk gaf. Europarlementariër Paul Tang (PvdA) heeft geen goed woord over voor deze reactie. "Het is bespottelijk dat de Nederlandse regering verbaasdheid veinst over deze uitspraak", aldus Tang. "Ieder normaal mens die de schijnconstructies van Starbucks bekijkt, ziet dat er iets niet in de haak is."

Maar voor het kabinet staat er meer op het spel. Het oordeel van de commissie in de Starbucks-zaak zaait twijfel bij bedrijven die overwegen zich in Nederland te vestigen. AmCham, de Amerikaanse Kamer van Koophandel gevestigd in Nederland, zegt dat de uitspraak negatieve gevolgen zal hebben voor het Nederlandse vestigingsklimaat. "Dit heeft direct effect op nieuwe investeringen en werkgelegenheid. Onzekerheid over zo'n wezenlijke component van een investering is voor veel bedrijven onacceptabel", zegt fiscaal woordvoerder Arjan van der Linde van AmCham. Hij roept de Nederlandse regering op bezwaar te maken tegen het besluit van de commissie.

Dat is waarschijnlijk de enige route die het kabinet nog rest, zo beamen verschillende fiscalisten. Al was het maar om de bedrijven die eerder afspraken maakten met de Belastingdienst gerust te stellen. "Nederland zal het beeld willen voorkomen dat nu het hele rulingbeleid op de schop gaat", zegt Hans Gribnau, hoogleraar belastingrecht aan de universiteiten van Tilburg en Leiden. Zijn indruk is dat in het algemeen de Belastingdienst gedegen te werk gaat.

Mededingingsjurist Edmon Oude Elferink van juridisch advieskantoor CMS ziet eveneens geen andere uitweg dan beroep bij het Europees Hof van Justitie. "Maar daarmee is het kabinet eigenlijk bezig zichzelf te criminaliseren. Kennelijk heeft men de afgelopen anderhalf jaar niet kunnen aantonen dat de afspraak met Starbucks door de beugel kan. Door nu vol te houden dat alle regels goed gevolgd zijn, besmet je alle rulings die eerder zijn afgegeven." De Starbucks-zaak wordt niet weggezet als incident, maar juist tot toonbeeld van de Nederlandse rulingpraktijk gemaakt.

Volgens Gribnau heeft Nederland het aan zichzelf te danken dat er zoveel rumoer ontstaat rond de rulings, aangezien ze zo angstvallig geheim gehouden worden. "In Europa is nu afgesproken rulings tussen landen uit te wisselen, maar waarom zou je ze niet geanonimiseerd publiceren? Dan wordt direct duidelijk of Starbucks een uitzondering is."

Sinds begin jaren negentig gaf de Belastingdienst bijna 15.000 rulings af aan bedrijven. Het is niet uit te sluiten dat daar nog meer dubieuze zaken tussen zitten, iets waar Vestager gisteren alvast een voorsprong op nam. Haar medewerkers zijn druk bezig om honderden rulings - uit alle EU-lidstaten - na te vlooien op onregelmatigheden. "Het houdt hier niet op, er komen waarschijnlijk meer zaken aan", zei Vestager met licht dreigende ondertoon.

Tegelijk onderstreepte ze dat haar armslag ook zijn beperkingen kent. "Wij zijn van de Europese Commissie, niet van de Europese belastingautoriteit." Dat is ook de reden dat Brussel in dergelijke zaken geen boetes kan opleggen. De commissie kan hooguit, zoals ook in de Starbucks-zaak gebeurt, overheden dwingen om misgelopen belastingopbrengsten alsnog op te eisen bij bedrijven.

Opinie 23 Commentaar

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden