Is Somalië het nieuwe Afghanistan?

De Ethiopische inval in Somalië heeft voorlopig een einde gemaakt aan de macht van de zogeheten Islamitische Rechtbanken. Wat is dit eigenlijk voor een beweging? De Somalische moslimstrijders in zes prangende vragen.

door Sybilla Claus

Is Somalië het nieuwe Afghanistan?

Nee. De taliban streden tegen de Russische bezetters en kregen in hun djihad steun van allerlei buitenlanders. De Somalische Unie van Islamitische Rechtbanken (UIC) is een product van eigen bodem. Toen VS- en VN-troepen in 1994 Somalië verlieten, begonnen sommige familieclans met een eigen systeem van rechtspraak met een sjeik aan het hoofd, en met eigen milities. Zakenlieden die genoeg hadden van de criminaliteit betaalden.

Tegenwoordig zijn er elf ’rechtbanken’, die elk voor hun eigen subclan werken. Om hun toenemende invloed te bestrijden, steunde de Amerikaanse CIA de door velen gehate krijgsheren.

Een aantal krijgsheren sloot in het voorjaar een zogenoemde ’anti-terrorisme alliantie’, die al snel in conflict raakte met de UIC. In feite was het een strijd tussen subclans en zaten daar geen radicale buitenlandse ideologieën achter. Na een paar maanden waarin af en aan gevochten werd, veroverden de UIC-milities in juni Mogadishu.

Hoe hecht georganiseerd zijn de Islamitische Rechtbanken?

Rond de eeuwwisseling ging een aantal rechtbanken samenwerken in een verband dat tevens politiek werd. De UIC is daarmee een samenraapsel van familieclans en van diverse soorten islam. Er is geen centraal leiderschap. De gematigde sjeik en oud-leraar Ahmed is het zachte gezicht. Hij schrijft brieven naar de VN over vrede. Maar Ahmed werd onlangs opzijgeschoven door de radicale sjeik Aweys, oud-gediende uit de oorlog met Ethiopië in 1977. Aweys werd in de jaren negentig aanhanger van het salafisme, een radicale vorm van islam. Hij is degene die steun gezocht zou hebben in het Midden-Oosten en daarna in zijn woonplaats Galgudud de UIC zou hebben opgestart. Deze Unie was van begin af aan anti-Ethiopisch. Toen in 2004 vanuit Kenia een interim-regering werd opgestart, was die een natuurlijke vijand van de UIC, omdat zij Ethiopië wél als vriend zag.

Ook het UIC-leger vormt geen eenheid. Het bestaat uit diverse eigen milities, overgelopen huurlingen van overwonnen krijgsheren en minderjarigen. Onlangs sloot de UIC scholen in Mogadishu om meer kinderen in te lijven. Deze shebab deserteren nu bij bosjes.

Hoe komt de UIC aan geld en wapens?

In het verleden maakte de UIC wapens buit op in Mogadishu verslagen krijgsheren. Die strategie werkte op termijn zo goed, dat de UIC overmoedig raakte en haar zegetocht buiten de hoofdstad wilde voortzetten. De in het nauw gedreven interim-regering vroeg daarop bondgenoot Ethiopië om hulp.

Volgens een recent VN-rapport ging er dit jaar via vliegvelden en havens een ’duizeligmakende vloed’ wapens naar Somalië. Logisch dat Ethiopië deze week direct de vliegvelden lamlegde. Landen als Syrië en Iran steunen de UIC, Eritrea vecht mee met naar schatting 2000 soldaten. Rijken uit Saoedi-Arabië en de Golfstaten financieren moderne wapens als mobiele lanceerinstallaties en infrarood gestuurde antitankwagens.

Heeft de UIC ook iets goed gedaan?

Zeker. In de eerste maanden na de machtsovername in Mogadishu in juni werd de UIC geprezen omdat de rust in de stad weerkeerde. Markten gingen open, prijzen daalden en de gehate wegblokkades van afpersers verdwenen. Ook zou de UIC scholen en klinieken hebben opgezet. Maar in sommige wijken werd ook al snel de radicale toon gezet: bioscopen werden gesloten, voetbal op tv verboden, net als westerse muziek en ’gemengde’ feestjes. Of ook werd gedacht aan een onderwijs- en werkverbod voor vrouwen, zoals onder de taliban, is onbekend.

Is er een verband met Al-Kaida?

Volgens de VN is er in ieder geval een verband met de Libanese Hezbollah. In juli zouden ruim 700 islamisten met hen hebben meegevochten in de oorlog tegen Israël. Sjeik Aweys heeft toegegeven dat hij Al-Kaidaleiders heeft ontmoet en staat op een VS-lijst van terrorismeverdachten. Er zijn nog meer radicale elementen en Al-Kaida-aanhangers - mogelijk houden zich in Somalië medeplegers schuil van de aanslagen in Kenia en Tanzania in 1998 en 2001. Maar in het algemeen staan Somaliërs bekend om hun weerstand tegen buitenlandse invloeden, hun liefde voor de gematigde islam én voor de softdrug qat, die de islamisten hadden verboden.

Zijn de Islamitische Rechtbanken nu verslagen?

Momenteel jagen de legers van Ethiopië en de interim-regering de islamisten op in het zuiden. Er zouden al 2000 doden zijn. Maar bepaalde leiders zullen overleven en altijd weer kunnen opduiken om de regering dwars te zitten of, wie weet, buitenlandse aanslagen te plegen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden