IS slaat nu ook in Indonesië toe

Aanslag in Jakarta drukt grootste moslimland met de neus op de feiten: islamitisch radicalisme groeit

Met bommen, granaten en een kogelregen in het centrum van Jakarta, kwam gisteren een einde aan de stille hoop van Indonesiërs dat het land buiten schot zou blijven bij de terreurgolf die de laatste maanden vooral Turkije en Europa trof. Islamitische Staat eiste de aanval op, voor het eerst in Indonesië.

Vijf aanslagplegers vielen een koffiezaak van Starbucks aan in een bij buitenlanders populair winkelcomplex, waarin ook een bioscoop en restaurants gevestigd zijn. Buitenlanders zijn dan ook getroffen bij het geweld. Onder de doden is een Canadees, terwijl een voor de VN werkzame Nederlander - het VN-kantoor ligt tegenover het getroffen café - zwaargewond raakte.

Zoals bij zoveel gebouwen in het zakencentrum van Jakarta werden ook bij dit Skyline-gebouw binnenkomende auto's altijd geïnspecteerd op explosieven. Voetgangers en scooterrijders kregen meestal een vriendelijke wuif van de bewaking die hen direct liet passeren.

Het complex was zodoende een eenvoudig doelwit voor de aanslagplegers, die volgens Yohanes Sulaiman amateuristisch te werk gingen. Sulaiman is politiek analist en docent aan de Jenderal Achmad Yani Universiteit in Midden-Java. "Met vijf aanvallers hadden ze veel meer dood en verderf kunnen zaaien", vertelt hij aan de telefoon.

Ondanks het vrij kleine aantal slachtoffers (twee burgers, naast de vijf daders zelf), komt de aanslag als een schok. In het eerste decennium van de eeuw werd Indonesië verschillende keren opgeschrikt door heftige bomaanslagen. In 2003 en 2009 vielen internationale hotels in Jakarta ten prooi, in 2004 ontplofte een bom voor de Australische ambassade. Bij aanslagen bij uitgaanscentra in Bali 2002 (202 doden) en 2005 (23 doden) waren toeristen het doelwit.

Sinds de laatste grote aanslag in 2009 op twee hotels in Jakarta leken de autoriteiten het terrorisme succesvol te hebben terug gedrongen, vertelt analist Sulaiman. "En misschien is men daarom wel een beetje achterover gaan leunen."

In de afgelopen periode waren er meerdere terrorismewaarschuwingen in Indonesië. Met Oud en Nieuw nog maanden Australië en de Verenigde Staten hun burgers op te passen wegens dreiging van aanslagen.

Het verrijzen van een kalifaat in Syrië en Irak heeft het islamitisch radicalisme in het land nieuw leven ingeblazen, zegt Sulaiman. Dat IS gisteren direct de aanslag opeiste is geen wonder, oordeelt de veiligheidsexpert: IS wil graag laten zien dat ze een beweging is met mondiaal bereik.

Toch denkt hij niet dat de aanslag van gisteren het werk was van goedgetrainde Syriëgangers, juist omdat ze met hun mankracht opvallend weinig slachtoffers maakten. "Mogelijk zijn dit jonge mannen die via internet geradicaliseerd zijn geraakt en zich in een kleine, onbekende cel verborgen konden houden voor de politie", zegt Sulaiman.

Een andere mogelijkheid, denkt hij, is dat ze tot een kleine radicale groep uit de omgeving van de stad Solo behoren, in Midden-Java.

Die radicalen zijn er zeker in Indonesië. Toch zijn vanuit het grootste moslimland ter wereld, dat 200 miljoen moslims telt, volgens officiële schattingen maar zo'n 700 strijders naar Syrië en Irak afgereisd. Een klein aantal, zeker als je de Indonesische getallen vergelijkt met die van bijvoorbeeld West-Europese en Noord Afrikaanse landen.

De strijd tegen het radicalisme hoeft president Jokowi niet alleen te voeren. De Indonesische religieuze organisatie Nahdlatul Ulama (NU), met liefst 50 miljoen islamitische leden, heeft vorige maand laten weten ook de handschoen op te pakken tegen IS' radicale en gewelddadige ideologie.

NU zal de strijd niet met bommen en granaten voeren, maar met woorden. In de visie van NU heeft het radicalisme van IS niets te maken met het islamitisch geloof.

Daarom zal de als gematigd te boek staande organisatie een preventiecentrum oprichten waar Arabisch sprekende studenten en theologen jihadistische retoriek gaan weerleggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden