Analyse

Is Rutte II ook het tweede gedoogkabinet?

Minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën, premier Mark Rutte en minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken tijdens de vergadering over het begrotingsakkoord in de Tweede Kamer. Beeld anp
Minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën, premier Mark Rutte en minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken tijdens de vergadering over het begrotingsakkoord in de Tweede Kamer.Beeld anp

Is het tweede kabinet van Mark Rutte nu net als zijn eerste een minderheidskabinet met gedoogsteun van een aantal partijen, of gaat die vergelijking mank? Het debat gisteren over het akkoord tussen de coalitie en drie oppositiepartijen draaide vooral om de vraag in hoeverre D66, ChristenUnie en SGP nu gedoog/regeringspartijen zijn geworden en in hoeverre ze nog tot het oppositiekamp behoren.

Het antwoord op de vraag is niet slechts interessant voor politieke fijnproevers en ook geen detail. Het antwoord op de vraag bepaalt de stabiliteit van Rutte's coalitie het komende jaar en wellicht ook daarna. Vooral de drie oppositiepartijen, die het akkoord vorige week vrijdag ondertekenden, werden door de andere oppositiepartijen nadrukkelijk ondervraagd over de mate waarin zij nu gebonden zijn aan het regeerakkoord.

Dit weekeinde stelde minister Jeroen Dijsselbloem van financiën dat de drie partijen nu mede verantwoordelijk zijn voor 'het motorblok van het regeerakkoord'. Hij schatte dat daarmee driekwart van het beleid van het kabinet wordt gesteund door nu inmiddels vijf partijen.

Verplichting
VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra viel Dijsselbloem na vragen van zijn CDA-collega Sybrand van Haersma Buma daarin bij. Al had hij wel een nuance. Uiteraard, aldus Zijlstra, heeft elke partij het recht om op onderdelen van begrotingen met alternatieven te komen. Deze drie oppositiepartijen hebben zich vorige week vrijdag echter verplicht bij die alternatieven ook andere bezuinigingsmogelijkheden te geven. Immers, het motorblok van het regeerakkoord krijgt steun en dus mag het financieringstekort niet omhoog.

De coalitie beperkt de afspraken ook niet tot de begroting voor 2014. Dijsselbloem stelde dinsdag al komend voorjaar met de drie oppositiepartijen om de tafel te willen zitten om mede met hen de begroting voor 2015 voor te bereiden.

D66, ChristenUnie en SGP deden alle drie in het debat hun best de hen nog resterende politieke speelruimte zo groot mogelijk voor te stellen. Fractievoorzitter Arie Slob van de ChristenUnie ging daarin het verst toen hij werd geconfronteerd met de aloude wens van zijn partij om alle aanslagen op het budget van gezinnen met kinderen te voorkomen. In het akkoord van vrijdag zijn die aanslagen weliswaar verlaagd met iets minder dan vierhonderd miljoen euro, maar dat laat de rest van de in het regeerakkoord aangekondigde bezuiniging van bijna negenhonderd miljoen euro onverlet.

Bezuinigingspakket van 50 miljard
Volgens Slob heeft hij, ondanks het nu gesloten akkoord, alle ruimte ook daartegen verzet te blijven plegen. Al moest hij toegeven dat zijn partij dan wel met een alternatief voor die bezuiniging zal moeten komen.

Zijn D66-collega Alexander Pechtold kon zich daarentegen wel vinden in het motorblok-beeld van Dijsselbloem. Fractievoorzitter Bram van Ojik van GroenLinks kreeg ook geen tegenspraak van Pechtold toen hij constateerde dat D66 vrijdag niet tekende voor een extra bezuinigingspakket van zes miljard euro, maar voor het gehele bezuinigingspakket in het regeerakkoord van ruim vijftig miljard. "Er blijft voldoende ruimte voor oppositie. Naast het motorblok bevat een auto een stuur, een rempedaal en wat onderdelen", kreeg hij als antwoord van Pechtold. "Over Europa, de rechtsstaat, over de democratie en zo is er veel meer. Soms is er geld mee gemoeid, vaak ook niet."

Als voorbeeld wees Pechtold op de aanschaf van het nieuwe jachtvliegtuig voor de luchtmacht, de JSF. "Daar ben ik tegen, maar dat betekent nog niet dat ik tegen de begroting voor Defensie stem." Hij verweet de twee partijen die afhaakten in de onderhandelingen, CDA en GroenLinks, opportunisme. "Er is een groot verschil tussen de handen vrijhouden en de handen schoonhouden", aldus Pechtold.

Als er al sprake is van volledige steun voor het kabinet of van gedogen, meende Slob, dan geldt dat met name voor het belastingplan. De maatregelen rond de belastingen voor 2014 zijn door het akkoord behoorlijk ingrijpend gewijzigd en met de handtekening ging de belofte tot steun gepaard. Maar ook Slob moest erkennen dat de kans dat begrotingen nog door één van de drie worden afgewezen klein zijn. "Ik heb het niet nagekeken, maar ik kan me niet herinneren dat de ChristenUnie ooit tegen een begroting gestemd heeft."

Volgens Pechtold is er een groot verschil met het gedogen door Wilders' PVV van het eerste kabinet Rutte. "Het echte gedogen is een uitvinding van het CDA", hield hij Van Haersma Buma voor. "U leverde destijds het eigene van uw partij in. Op vele terreinen. Zoals uw standpunt over asielbeleid en over minderheden. Dat is echt wat anders dan wat hier is gebeurd."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden