Is religie nu de belangrijkste bron van geweld? Blair denkt van wel

Beeld afp

Religie zou wel eens het belangrijkste twistpunt van de 21e eeuw kunnen worden, vermoedt Tony Blair. In een Britse krant noemt de voormalige Britse premier religieus extremisme 'een grote gemene deler' van talloze conflicten. Zijn diagnose is omstreden.

Kijk eens naar Syrië, Nigeria, Egypte, Irak en Burma, schreef Blair vorige week in een opinieartikel in zondagkrant The Observer. 'Overal zie je terreur gebaseerd op een geperverteerde vorm van religie. Het zou zo maar kunnen dat de grote twisten van deze eeuw zullen niet draaien om ideologieën, maar om culturele en religieuze verschillen.'

Overheden moeten daar volgens Blair op gaan inspelen. 'Ze moeten op zoek naar de bronnen van die pervertering, ze moeten zorgen dat de bestrijding ervan bovenaan op de politieke agenda komt. Dit probleem gaat niet weg. In tegendeel: het zal alleen maar groter worden.'

Blair lijkt in zijn betoog enige afstand te nemen van zijn beleid als premier. Zijn poging om, met de Amerikaanse president Bush, de liberale democratie te exporteren naar Irak leunde bijna volledig op politieke ideeën.

'We moeten extremisme bij de bron aanpakken'
Nu schrijft hij over terreur dat 'we moeten zorgen dat we beschermd zijn tegen directe dreigingen'. 'De kosten en de neveneffecten van de veiligheidsmaatregelen die we na de aanslagen op 11 september 2001 namen, zijn enorm. Maar investeren in veiligheid en zelfs militair ingrijpen lost het onderliggende probleem niet op. Extremisme komt ergens vandaan. Het is niet aangeboren, het is aangeleerd. Soms wordt het onderwezen in het reguliere onderwijs, soms op informele scholen of in gebedshuizen of op het internet.'

De oplossing ligt volgens de rooms-katholieke Blair in het promoten van de juiste ideeën. Niet geheel toevallig is dat precies waar zijn huidige organisatie, de Tony Blair Faith Foundation, zich voor inzet. De Foundation onderwijst op scholen in ruim 20 landen verdraagzaamheid en begrip voor andersgelovigen.

Blair: 'Democratie is niet alleen een kiessysteem - het is een denkwijze. Mensen moeten erváren dat ze elkaars gelijken zijn. Dergelijke religieuze verdraagzaamheid moet onderwezen en bepleit worden. Zij die daar anders over denken, moeten niet worden bestreden met wapens, maar met ideeën.'

'Het echte probleem zit veel dieper'
Is 'pervertering' van religie inderdaad een van de grote problemen van deze tijd? De meningen lopen erover uiteen. Blairs artikel leidde de afgelopen week tot een interessant debat onder Britse religiewetenschappers en opiniemakers.

Een van de meest erudiete reacties kwam van emeritus politicoloog Philip Cerny van de Universiteit van Manchester en de New Yorkse Rutgers Universiteit. Volgens hem stelt Blair een totaal verkeerde diagnose.

'Het echte probleem zit veel dieper', oordeelde Cerny zondag in een ingezonden brief in The Observer. 'Het is de botsing van modernisering en globalisering enerzijds en de traditionele, lokale stamculturen (met hun codes voor eer en wraak) anderzijds.'

 
Extremisme komt ergens vandaan. Het is niet aangeboren, het is aangeleerd
Tony Blair

'Modernisering wordt niet alleen gepromoot door het westen of het noorden, maar ook door overheden in de 'perifere' regio's van de wereld', meent Cerny. 'Denk aan Pakistan onder Moesjarraf, denk aan Jemen en de moslimminderheid Rohingya in Burma. Religie is van secundair belang, het is de taal die men gebruikt als men zich verzet tegen modernisering.'

'De wortel ligt bij economische ongelijkheid'
Econoom Kevin Albertson van de Manchester Metropolitan Universiteit wijst in dezelfde krant op een theorie van zijn collega Ben Friedman. Albertson: 'Die zei dat democratische waarden als tolerantie het moeten ontgelden als een groot deel van de bevolking niet deelt in economische groei.'

Als dat klopt, schrijft Albertson, kun je pervertering van religie het beste tegengaan door 'de kansen op politiek, militair en economisch machtsmisbruik tegen te gaan'. 'Om religieus extremisme tegen te gaan, moeten we extremisme op het gebied van armoede en welvaart verminderen.'

 
Democratische waarden als tolerantie het moeten ontgelden als een groot deel van de bevolking niet deelt in economische groei
Ben Friedman
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden