Is mijn klas ook rechts en boos?

Leraar Gerwin van der Werf hoopt dat zijn leerlingen progressief en idealistisch zijn. Maar hij houdt z'n hart vast.

Ik hou van mijn school, maar op sommige momenten zou ik het gebouw wel uit willen rennen. Tijdens de onderbouwdisco bijvoorbeeld. En op de dag van de scholierenverkiezingen.'


Dit schreef ik vier jaar geleden in een column op de onderwijspagina. In dat jaar werd de PVV landelijk de grootste partij onder scholieren. Bij ons op het Rijnlands Lyceum was het de VVD, maar Wilders deed het ook goed. Volgende week beginnen de scholierenverkiezingen weer, en ik wapen mezelf alweer tegen de teleurstelling. Dat ze op hockey zitten en uit een VVD-nest komen, daar verander ik toch niets aan. De school staat nu eenmaal in Oegstgeest. Maar wat als de helft van mijn klassen PVV stemt? Kan ik daarmee leven? Of zal ik toch het gebouw uit vluchten? Ik weet niet wat het is, maar scholieren die PVV stemmen: ik kan er niet tegen. Het wekt mijn wrevel en ik word er bang van.


Nou, daar staat het. Je kunt het ook zo zeggen: Van der Werf verwacht van kinderen dat ze progressief en idealistisch zijn. Het is niet eerlijk dat te verwachten, dat snap ik best. Laat ik het woord verwachting dan maar schrappen en het houden op hoop: ik hoop dat ze een open blik hebben, niet bang zijn voor verandering, weten wat compassie is en verder kijken dan hun eigen belang. Dit zijn - zo heb ik ontdekt (want ik was me er lange tijd niet echt bewust van) - de waarden die ik als leraar hoog probeer te houden. En tja, je hoopt dat ze dat zien... maar ze zien eerder dat ik weer dezelfde trui aan heb en vergeten ben mezelf te scheren, dat weet ik best. En stel dat ze ook rechts en boos zijn, zoals half Nederland? Dan faal ik dus als leraar, of heb ik domweg geen enkele invloed.


Over die dingen zit ik steeds te prakkiseren en te somberen, maar ondertussen doe ik niets. Aan politiek doe ik niet in mijn muzieklessen, waarom zou ik? Goed, de stoplap 'doe normaal' vermijd ik de laatste tijd, en ik zeg al jaren niet meer dat ik 'iets ga regelen'. Ik promoot jarenzestig-protestsongs en vierde onlangs kleine succesjes met mijn imitatie van Trump: "This lesson is gonna be great, look at your books, they're the best books, it's true, they got the best pictures. All the other subjects failed." De glans is er alweer een beetje vanaf, want andere leraren schijnen dat inmiddels ook te doen, en als docenten zich aan satire wagen, gebeuren er meestal ongelukken. Hoe dan ook, aan het bespotten van Trump kan je je geen buil vallen. Maar hoe zit het met Wilders hier op school? Hoe rechts is het Rijnlands?


Om daar achter te komen moet ik bij Priscilla zijn. Priscilla geeft maatschappijleer, ze werkt deze weken hard aan het politiek bewust maken van haar leerlingen. Ik mag bij haar in de les komen om samen met de klas de Stemwijzer in te vullen. Vijfentwintig leerlingen uit 4 vwo zitten met een laptop op hun tafel, in een U-vorm, zodat er makkelijker gedebatteerd kan worden. We hebben dertig stellingen van de Stemwijzer voor de boeg. Voordat ze 'voor' of 'tegen' mogen aanklikken, wordt over de stelling kort gediscussieerd.


De eerste stelling gaat over het referendum. Ik verwacht massa's 'voor'-stemmers - kinderen willen toch zeker wat te zeggen hebben? Maar ik heb me vergist, bijna iedereen is tegen. "De mensen in de Kamer die hier over gaan weten toch veel meer van die onderwerpen dan wij met z'n allen? Daarom zitten ze daar! Daar worden ze voor betaald!" De beste debaters zijn jongens met diepe stemmen en vastberaden blikken. Dit worden sterke persoonlijkheden, je merkt het aan alles. In een debat met hen voel je je een hockeykeeper bij een shoot-out.


Bij de stelling over anoniem solliciteren om discriminatie te voorkomen steekt Rob zijn vinger op. Hij wijst naar zijn vriend Sam, een Pakistaanse jongen. Rob vertelt dat Sam een tijdje terug niet werd aangenomen bij de strandtent waar Rob werkt, omdat Sams achternaam Hussain is. "Hoe weet je dat dan, dat het om je naam was?"


vraagt iemand. Sam lijkt niet blij met de aandacht. "Nou, die vent zei ineens dat ze geen werk hadden", zegt hij bedremmeld. "Maar een week later had hij twee blanke jongens aangenomen!" vult Rob luidruchtig aan. Er valt een doodse stilte, daarna komt een verontwaardiging los waar ik uit opmaak dat Rob de stemmers over de streep heeft getrokken, naar het linkse standpunt.


Volgende stelling: er moeten hogere belastingen voor topinkomens komen. Leeft dat, belastingen? Kennelijk wel. De VVD'ers staan alweer op scherp. "Tegen! Ze betalen al meer dan de helft van het inkomen aan belasting." 'Ze', dat zijn hun ouders zeker. "Wie is voor hogere belastingen?" vraagt de docente. David steekt zijn hand op. "Waarom, David?" David heeft een zachte stem en onzekere blik. "Uh, nou ja... ik weet niet." Toegeven dat je het niet precies weet, dan ben je mijn man, maar in een politiek debat kom je er niet ver mee. Ik wil hem te hulp schieten om die rijkelui het vel over de oren te halen, maar ik houd mij gelukkig in. Ik zie de dialoog bij hen thuis aan de eettafel al voor me. "Hoe was maatschappijleer?" "Nou, niet chill, die ouwe hippie van muziek zat in de hoek. Total loser. It's true."


Er is een vraag of er een 'kinderpardon' moet komen voor afgewezen asielzoekers. Iedereen is voor het pardon, de klas voelt mee met kinderen die hier al jaren zijn en terug moeten. "Wat vind jij, Jonas?" vraagt Priscilla. Weer valt men stil, en ik begrijp meteen waarom. Jonas staat bekend als, tsja, zeer rechts. Jonas kijkt naar Sam, lijkt zijn knopen te tellen. Dan stamelt hij dat hij ook voor is, want het is best zielig "als je hier al lang woont en goed bent ingeburgerd".


Bij de vraag of er meer geld naar cultuur moet gaat het helemaal mis. Er wordt bij het verschijnen van de vraag op het scherm hard en smalend gelachen, de vingers gaan direct naar de knop, hier hoeft echt niemand over na te denken. Ik krimp ineen, wil in de grond verdwijnen. Zeker tien van die lachende leerlingen heb ik in de klas bij ckv, culturele kunstzinnige vorming, dat gezellige 'zinloze vak'. Priscilla kijkt naar mij, de kinderen volgen haar blik. Nu moet ik de rug rechten! Ik kan hier niet als wegbezuinigde linkse hobbyist gaan zitten verschrompelen. Mijn geloofwaardigheid en die van mijn vak staan op het spel!


"Er moet méér geld naar cultuur", zeg ik ferm. "Want cultuur is wat ons samenbrengt. Een land dat geen geld overheeft voor cultuur, is een land zonder musea, concertzalen, theaters - en zonder film- en popfestivals." Die festivals voeg ik snel nog even toe om stemmen te winnen. Er wordt wat gemompeld, maar of ik iemand overtuigd heb weet ik niet. Ik betwijfel het.


Dan is het tijd voor de uitslag. "Je hoeft het niet openbaar te maken", zegt de docente, maar niemand blijkt daar moeite mee te hebben. Tien leerlingen krijgen het stemadvies VVD, links haalt zeven stemmen, D66 en CDA ieder vier. "Mijn andere klas was linkser", fluistert Priscilla tegen mij, alsof ze zich verontschuldigt. Mij deert het niet. Ik ben opgelucht. Nul PVV-stemmers. Links of rechts, dat komt er minder op aan. Ik heb gezien dat ze een open blik hebben, dat ze durven twijfelen, dat ze begaan zijn met anderen. Je zag het aan Sam en het kinderpardon. Ze lijken niet te houden van grote, ingrijpende veranderingen, maar zijn niet star of onwrikbaar. De mondige VVD-jongens domineerden de discussie, maar er waren ook veel zwijgende kinderen. Niets zeggen is echter iets anders dan niets denken, dat weet ik nog van vroeger.


Dus wat er op die scholierenverkiezingen ook gebeurt, ik zal het gebouw niet uit rennen. Ik blijf op mijn post. Daar links in de hoek.


Als de laptops worden opgeruimd, komt er een stille jongen naar me toe.


"Weet u meneer", zegt hij. "Ik ben toch gaan nadenken over wat u zei over kunst en cultuur."


"O, wat goed", zeg ik, "waarover precies?"


"Nou, over die vraag: 'moet er meer geld naar kunst en cultuur?' Eerst stemde ik tegen, maar nu heb ik het veranderd in 'geen mening'.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden