Is levenslang ook echt levenslang?

De advocaat van Frank B betoogt dat het gebrek aan ieder perspectief voor levenslang gestraften inhumaan is. (Werry Crone, Trouw)

Betekent levenslang ook echt dat je je leven lang vastzit? Vandaag komt de Hoge Raad met een uitspraak over het Nederlands beleid.

’Levenslang, dat is gewoon voor de rest van het leven’, zei justitieminister Donner in 2004. Hij verwoordde daarmee het rigide levenslangbeleid in Nederland: sinds 1986 is nooit meer gratie verleend aan een levenslang gestrafte. Wie levenslang krijgt, zal sterven in zijn cel.

Maar dat kan veranderen door de uitspraak die Hoge Raad vandaag doet in de zaak van moordenaar Frank B. Deze B., die in een tbs-kliniek zat nadat hij zijn nichtje had doodgeschopt, werd in 2005 veroordeeld voor de gruwelijke moord op een mede-tbs’er. Ditmaal kreeg hij levenslang (zie rechterkader). De rechter vond dat B. nooit meer terug mocht komen in de samenleving.

Zijn advocaat betoogt nu dat die uitzichtloze, levenslange gevangenisstraf in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Het gebrek aan ieder perspectief voor de veroordeelde zou inhumaan zijn.

De uitspraak van de Hoge Raad wordt met spanning afgewacht door juristen. Want B’s advocaat is zeker niet de enige die moeite heeft met het Nederlandse levenslangbeleid. Zo betoogde de Raad voor Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) vorig jaar in een advies dat de uitvoering van levenslang in Nederland op gespannen voet staat met het EVRM. Ook de Nationale ombudsman liet zich al kritisch uit over het onherroepelijke karakter dat de straf tegenwoordig heeft.

Want vroeger was dat heel anders, weet Wiene van Hattum, juriste aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij is initiatiefneemster van het ’Forum Humane Tenuitvoerlegging Levenslange Gevangenisstraf’, een groep van ruim vijftig prominente juristen en wetenschappers die pleit voor een beleid waarbij de straf na een aantal jaren opnieuw beoordeeld wordt. „Voor 1986 kreeg elke levenslang gestrafte gratie, of werd daar in ieder geval naartoe gewerkt”, vertelt Van Hattum. „Meestal trok de gevangenisdirecteur of een forensisch psychiater aan de bel bij de minister van justitie: ’Wordt het niet tijd?’ Maar, mede door een verhardend strafklimaat, is dat in onbruik geraakt.”

Van Hattum pleit voor een tussentijdse beoordeling van de straf, na een aantal jaar. „Daarbij moet gekeken worden of de straf nog een redelijk doel dient. Is het gevaarlijk als de veroordeelde vrijkomt? Welke impact heeft het delict na al die jaren nog?” Die beoordeling kan leiden tot strafvermindering en vrijlating.

De tussentijdse toetsing kan gedaan worden door de rechter die de straf ooit oplegde, denkt Van Hattum. „Maar het kan ook door een speciale kamer van de rechtbank. Levenslang moet in elk geval niet betekenen dat je nooit meer omkijkt naar de veroordeelde.”

Van Hattum cs pleiten niet voor afschaffing van levenslang, benadrukt ze. „Maar Nederland moet wel in de pas lopen bij de landen om ons heen. We zijn met ons beleid tamelijk uniek in Europa.”

In het Forum Humane Tenuitvoerlegging zit ook Geert Knigge, advocaat-generaal bij de Hoge Raad. In een advies aan de Hoge Raad over de zaak van B. trok deze eminente jurist al ’de voorzichtige conclusie’ dat een beleid waarbij de veroordeelde moet sterven in zijn cel, niet in overeenstemming is met het EVRM.

Dat wil niet zeggen dat B. nu vrij moet komen, vindt Knigge. Het opleggen van levenslang is op zich niet inhumaan. Het probleem is het ontbreken van tussentijdse evaluatie. En daarvoor is het bij B. nog veel te vroeg, vindt Knigge. Adviezen van de advocaat-generaal wegen zwaar mee in uitspraken van de Hoge Raad.

(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden