Is Kaspersky Lab te close met de Russische inlichtingendienst FSB?

Een muurschildering in Brooklyn, New York gemaakt in opdracht van Kaspersky Lab.Beeld Getty Images for Kaspersky Lab

De Nederlandse overheid verbreekt de banden met Kaspersky Lab. Is de angst voor het Russische bedrijf terecht?

Bij Jornt van der Wiel ging een paar maanden geleden een belletje rinkelen. Toen hoorde de Nederlandse vestiging van het Russische Kaspersky Lab, gespecialiseerd in het maken van anti-virussoftware, dat de Nederlandse overheid bezig was met een grote controle. “We hebben ze onmiddellijk een brief gestuurd”, vertelt Van der Wiel, die deel uitmaakt van het Nederlandse Kaspersky Team.

De Nederlandse overheid zou niet de eerste zijn die de banden met het bedrijf, zeer populair in West-Europa en de VS, verbreekt. De Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Litouwen zegden al eerder de contracten met Kaspersky Lab op. Ook Twitter deed vorige maand de advertenties van het Russische IT-bedrijf in de ban.

Van der Wiel vertelt dat Kaspersky Lab probeerde om de Nederlandse overheid op andere gedachten te brengen door volledige inzage te bieden in het klantenbestand en de broncode. Het mocht niet baten. Ook het feit dat Kaspersky de belangrijkste activiteiten overbrengt naar Zwitserland, waar data goed worden beveiligd, zorgt er niet voor dat het kabinet van gedachte verandert. 

In een verklaring laat het ministerie van veiligheid en justitie weten dat ‘dit besluit niet zomaar is genomen’. Want, zegt het ministerie, hoe dan ook blijft de Russische wetgeving van kracht. Dat betekent dat Kaspersky verplicht is de Russische inlichtingendiensten te helpen.

Belangrijke speler

Kaspersky Lab, met een hoofdkwartier in Moskou, is een van de belangrijkste ontwikkelaars van anti-virussoftware. Oprichter Jevgeni Kaspersky interesseerde zich al op jonge leeftijd voor wiskunde en technologie. Hij volgde een opleiding aan de technische faculteit van de KGB-school en kwam vervolgens in dienst van de geheime dienst als een ontwikkelaar van software.

Begin jaren negentig nam hij ontslag en begon zich voor een particulier bedrijf helemaal toe te leggen op het maken van anti-virussoftware. In 1997 werd Kaspersky Lab opgericht, met aan het hoofd de inmiddels ex-vrouw van Kaspersky. Jevgeni zelf leidde de onderzoeksafdeling en in die hoedanigheid bezocht hij twintig tot dertig landen per jaar om zijn product te promoten.

Kaspersky staat wereldwijd inmiddels goed aangeschreven en wordt als betrouwbare partner gezien. Tenminste, tot voor kort. Na de annexatie van de Krim en de vermeende inmenging van Moskou in de Amerikaanse presidentsverkiezingen, is Kaspersky verdacht. De Amerikaanse geheime dienst waarschuwt dat het bedrijf tot diep in de software van de overheid kan doordringen. Volgens oprichter Kaspersky is zijn bedrijf ineens onderdeel van een geopolitiek spel.

Inlichtingendienst

Hoe nauw de banden zijn met de Russische inlichtingendienst FSB, is moeilijk te zeggen. Bloomberg wist de hand te leggen op e-mails die dateren uit 2009. Daaruit zou blijken dat Kaspersky met de FSB simpel gezegd een apparaat ontwikkelde dat criminelen achter een ddos-aanval hackt. “Technisch gezien bijna onmogelijk”, zegt Van der Wiel. 

Er gaan ook geruchten dat vanwege het verleden van Jevgeni Kaspersky de banden met de inlichtingendienst hecht zijn. Een paar jaar geleden zou een deel van het Russische personeel bijvoorbeeld zijn vervangen door mensen die dichtbij de FSB staan en zich eerder als medewerker van de geheime dienst opstellen dan als expert.

Los van die eventuele relatie met de FSB, heeft de Russische overheid veel macht om mee te kijken met Kaspersky’s activiteiten. Russische inlichtingendiensten hebben zeer vergaande bevoegdheden in het opvragen van gegevens.

Dat maakt Kaspersky niet direct verdacht, zegt oprichter Jevgeni. Van der Wiel: “We werken wel eens samen met de Russische overheid, maar dat is enkel om cybercriminelen op te sporen. We zijn niet betrokken bij spionage, daarvoor gaan we onze reputatie echt niet op het spel zetten.” Of zoals de oprichter het zelf ooit verwoordde: “Ons doel is niet om geld te verdienen, maar om de wereld te redden.”

Lees ook: Rijksoverheid doet Russische antivirussoftware in de ban

De rijksoverheid doet de antivirussoftware van Kaspersky in de ban en vraagt van bedrijven en organisaties die zaken doen met Defensie hetzelfde. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden