IS kan een archeologisch tijdperk wegvagen

Beeld Screenshot YouTube

De beeldenstorm van Islamitische Staat is nog lang niet ten einde. Sterker nog, het heeft er alle schijn van dat de terreurgroep een heel historisch tijdperk aan archeologie van de aardbodem gaat vegen. Het deze week opgedoken filmpje waarin IS-strijders museumstukken kapotslaan, is slechts het begin, stelt de Leidse archeoloog Olivier Nieuwenhuijse.

In een video die op internet circuleert (zie hieronder) is te zien hoe tweeduizend jaar oude beelden met een paar mokerslagen worden gereduceerd tot gruis en brokstukken. Het filmpje werd geschoten in het Iraakse Mosoel Museum. Dat bevindt zich in het gebied dat IS in handen heeft. De strijders zien de antiquiteiten, afkomstig uit niet-islamitische culturen, als afgoderij.

Archeologen bekijken het filmpje met afschuw, vertelt Nieuwenhuijse, die werkt aan de Universiteit Leiden en zelf ook veel opgravingen deed in de regio. "Maar we worden pas echt bezorgd als we bedenken hoeveel historie IS in Irak en Syrië nog kan vernietigen."

Saddam, beschermheilige van erfgoed
Op IS' grondgebied liggen de beelden volgens hem voor het oprapen. Al in de negentiende eeuw begonnen Europese en Amerikaanse teams van archeologen om daar met honderden lokale arbeiders schatten op te graven. Die opgravingen gingen ongehinderd voort - totdat IS in beeld kwam. Ook dictator Saddam Hoessein hielp een handje. Hij richtte door heel Irak streekmusea op. De vitrines van die musea liet hij vullen met het materiaal dat door de eeuwen heen was opgegraven.

"Saddam heeft er goed voor gezorgd", meent Nieuwenhuijse. "Helaas komt dat nu slecht uit. IS-strijders die op zoek zijn naar beelden om te slopen, hoeven niet ver te zoeken. Ze liggen door het hele land. Een museum binnenvallen is genoeg." Archeologen in de regio krijgen volgens hem voortdurend berichten over musea en opgravingslocaties die IS heeft verwoest. Of die berichten kloppen is moeilijk te controleren, want IS' 'kalifaat' is nauwelijks toegankelijk voor buitenstaanders. Maar het is zeker dat IS zich niet beperkt tot het Mosoel Museum.

De beelden en reliëfs die het in het filmpje van deze week moeten ontgelden, stammen uit het Neo-Assyrische rijk (911 - 609 voor Chr.) en het Partische rijk (250 voor Chr. - 226 na Chr.). Die periode was historisch bijzonder belangrijk. Vanuit de hoofdsteden van die rijken werd toen de hele beschaafde wereld bestuurd: Syrië, Irak, Turkije en Iran.

Ook de beeldende kunst maakte een belangrijke ontwikkeling door. "De Assyriërs waren bijvoorbeeld de eersten die veel met perspectief werkten en hun karakters emotie lieten tonen. Daarom zijn de wandreliëfs die in Irak en Syrië liggen ook zo bijzonder." Maar ook veel oudere overblijfselen zijn van onschatbaar belang. Het eerste schrift, de eerste gedomesticeerde schapen en geiten, bier, wijn: het stamt allemaal uit de prehistorie van het Midden Oosten.

Alsof er een bom op het Rijksmuseum valt
Nieuwenhuijse en zijn collega's waren, totdat IS aan zijn opmars begon, druk doende met opgravingen in Irak. "Een aantal jaren geleden heb ik in een noord-Syrisch stadje kannetjes opgegraven die sporen van melk bevatten. Die vondst toonde aan dat mensen al veel eerder zijn begonnen om koeien te melken dan we dachten: wel drieduizend jaar vroeger."

Nieuwenhuijse en zijn collega's haalden er in 2008 het gerenommeerde wetenschappelijke tijdschrift Nature mee. "Hoe meer IS sloopt, hoe minder precies we de geschiedenis in kaart kunnen brengen", vertelt hij. "Ik heb daar voorwerpen opgegraven die nu in een kast liggen. Waarschijnlijk heeft IS ze inmiddels gesloopt. Mijn collega's hebben vergelijkbare verhalen."

Als IS gestaag doorgaat met zijn beeldenstorm, is dat volgens hem alsof er een bom op het Rijksmuseum zou vallen. "Dan wordt niet onze hele culturele geschiedenis van de kaart geveegd, maar wel een belangrijk deel. Stel dat IS nog tien jaar op deze manier door kan gaan. Dan is alles kapot. Natuurlijk, we kunnen altijd nieuwe opgravingen doen. Maar van de kunst uit de Assyrische paleizen en hoofdsteden zullen we dan niet veel meer vinden. Die is al opgegraven en zal tegen die tijd verwoest zijn."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden