Is Israël transparant of tracht het kritische ngo's te frustreren?

Wetsvoorstel verlangt van organisaties openbaarmaking van hun buitenlandse geldschieters. Oppositie spreekt van 'een slechte censuurwet'.

Voorstanders noemen het een overwinning van de transparantie. Tegenstanders zien er het zoveelste bewijs in dat Israël steeds meer gaat lijken op een dictatuur, waarin kritische geluiden worden gesmoord.

De twistappel is een wetsvoorstel dat zondag door het rechts-nationalistische kabinet in Jeruzalem werd omarmd. Als ook de Knesset er binnenkort mee instemt, gaat er veel veranderen voor niet-gouvernementele organisaties die voor minstens de helft door buitenlandse overheden worden gefinancierd. In al hun publieke communicatie - folders, persberichten - moeten deze clubs dan hun geldschieters openbaren, op straffe van 7000 euro boete. En medewerkers die in de Knesset lopen, moeten duidelijk herkenbaar zijn aan een badge.

In de praktijk gaat het vooral om linkse ngo's die kritisch zijn over de bezetting en het nederzettingenbeleid. Rechtse pro-kolonistenclubs worden veel minder door externe overheden gesponsord, en meer door rijke privé-personen van binnen en buiten Israël. Daar gelden de nieuwe eisen niet voor.

Het wetsontwerp is opgesteld door minister van justitie Ayelet Shaked van kolonistenpartij Het Joodse Huis. Met haar 'transparantiewet', zoals ze het zelf noemt, wil zij voorkomen dat ngo's met buitenlands geld 'leugens' verspreiden.

Ter illustratie wijst Shaked op het rapport dat de VN opstelden over de Gaza-oorlog in 2014, waarbij ruim 2100 Gazanen en zo'n 70 Israëliërs omkwamen. In het rapport werd Israël beschuldigd van oorlogsmisdaden, onder meer op basis van getuigenissen van mensenrechtenorganisaties B'Tselem, Breaking the Silence en Adalah, die deels door andere landen en de Europese Unie worden gefinancierd. Shaked ziet deze groepen als 'middel waarmee buitenlandse overheden hun beleid opdringen'.

De Israëlische oppositie deelt die visie niet. Ze gruwt van het wetsvoorstel. Isaac Herzog, leider van de linkse Arbeiderspartij, spreekt van 'een slechte censuurwet' die Israël op gelijke hoogte stelt met 'de donkerste landen in de wereld'. Het groenlinks-achtige Meretz ziet een jacht op linkse groepen, met de bedoeling ze te delegitimeren en kapot te maken. En volgens Tzipi Livni van het centrumlinkse Hatnua duwt Israël zichzelf met dit voorstel nog verder in een internationaal isolement.

Ook de Europese Unie is verontrust, liet EU-ambassadeur Lars Faaborg-Andersen in Jeruzalem weten. "Het wetsvoorstel is duidelijk bedoeld om schade toe te brengen aan organisaties die kritisch zijn over het regeringsbeleid", zei hij. "Het zal negatieve gevolgen hebben voor het imago van Israël en voor zijn reputatie in Europa als een open en democratische samenleving."

De betreffende ngo's zelf zijn uiteraard ook bijzonder ontstemd. Breaking the Silence, een organisatie die misstanden van het Israëlische leger in bezet gebied aan de kaak stelt, zegt dat de overheid haar het zwijgen probeert op te leggen. Het verhaal van de financiële transparantie zou onzin zijn, want de organisatie moet al elk kwartaal opgeven hoeveel geld ze van buitenlandse overheden krijgt. Dat is al geregeld in een wet uit 2011.

In het jaarverslag moet Breaking the Silence bovendien elke persoon opgeven die meer dan 4700 doneert. Veel rechtse ngo's zijn van die regel uitgezonderd door de Israëlische ngo-autoriteit, meldt de Britse krant The Guardian.

En dat is niet de enige reden waarom Breaking the Silence spreekt van 'politieke vervolging'. Het kabinet liet twee weken geleden ook weten dat de organisatie in de toekomst geen voorlichting meer mag geven op scholen, want dat zou staatsondermijnend zijn. Linkse theater- en filmmakers kregen onlangs vergelijkbare beperkingen opgelegd.

Peace Now, een Israëlische groep die bijhoudt hoe hard Israël zijn nederzettingen uitbreidt op de bezette Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem, voelt zich ook oneerlijk behandeld. Op Twitter noemt de groep het wetsvoorstel een 'haatmisdaad tegen de democratie'. "Als de minister echt geïnteresseerd is in transparantie", schrijft de groep, "moet ze rechtse organisaties eerst wettelijk verplichten om te onthullen waar de miljoenen vandaan komen die ze krijgen van buitenlandse privé-donoren en uit de Israëlische staatskas."

Het Israëlische parlement buigt zich binnenkort over het wetsvoorstel. Dat belooft spannend te worden. In de 120-koppige Knesset heeft de coalitie een meerderheid van slechts één zetel. Eén volksvertegenwoordiger, Michael Oren van de centrumrechtse coalitiepartij Ons Allemaal (Kulanu), heeft bovendien al laten weten dat hij tegen gaat stemmen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden