IS hoopt verdeeldheid te zaaien met gruwelvideo

Keuze terreurbeweging voor meer geweld roept zowel steun als verzet op bij soennitische moslims

In de hele wereld, inclusief islamitische landen, is vol afschuw gereageerd op de vuurdood van de Jordaanse piloot Moaz al-Kasasbeh. Met de propagandafilm waarin de 26-jarige levend wordt verbrand, behaalde de terreurgroep Islamitische Staat (IS) een nieuw gruwelijkheidsrecord. IS hoopt er garen bij te spinnen, maar het kan ook averechts uitpakken.

Hoe weerzinwekkender hoe beter, moeten de pr-medewerkers van IS hebben gedacht. Want zo'n enge gesprek-van-de-dag-film is een goed middel om verdeeldheid te zaaien in de internationale anti-IS-coalitie. Zo blijken de Verenigde Arabische Emiraten sinds kort al geen luchtaanvallen meer uit te voeren op IS, uit angst dat hun piloten eenzelfde lot wacht als Al-Kasasbeh. Ze doen pas weer volop mee als de Verenigde Staten met een betere strategie komen om gegijzelde piloten uit handen van IS te redden.

De Jordaanse steun is eveneens onzeker. Koning Abdullah maakte gisteren weliswaar bekend dat hij de strijd tegen IS drastisch gaat opvoeren, en de bevolking schreeuwt om wraak. Ook de vader van de omgekomen piloot riep gisteren dat IS moet worden uitgeroeid. Maar dat is slechts de stemming van dit moment. Tot een paar dagen geleden stond de koning juist nog onder grote druk om uit de anti-IS-coalitie te stappen. Zo'n 90 procent van de Jordaniërs is, net als IS, soennitisch, wat maakt dat ze in principe sympathie voor de terreurgroep hebben. IS hoopte daar met de video waarschijnlijk van te profiteren. En al loopt het nu anders, het is maar de vraag hoe lang Jordanië de ferme aanpak van IS kan volhouden.

Met de video wil IS overigens veel meer dan alleen de anti-IS-coalitie breken. Ze wil ook de aandacht afleiden van militaire nederlagen die ze zelf recent in Syrië en Irak heeft geleden. Verder snoert de beweging met de filmische geweldsuitbarsting interne critici de mond. Bovendien hoopt ze er veel extra jihadisten mee te werven, verklaart Jonathan Russell, radicaliseringsexpert bij de Britse denktank Quilliam. Potentiële strijders raken volgens hem gemakkelijk onder de indruk van het brute en perfect georkestreerde geweld, waarmee de groepering lijkt aan te tonen dat ze oppermachtig is en dat ze het ideologische gelijk aan haar zijde heeft.

Het extreme geweld zal ook best wat moslims met jihadistische neigingen afschrikken, relativeert de deskundige. "Maar IS heeft er een verhaal bij. De organisatie vertelt overal dat het verbranden van de piloot in de kooi gelijkstaat aan de bombardementen van de anti-IS-coalitie, waarbij mensen in hun huis verbranden. Van die boodschap gaat uiteindelijk een veel sterkere wervingskracht uit dan van de getoonde verbranding zelf."

Juist omdat het propagandaverhaal het krachtigste wapen van IS is, moet de strijd zich daar in de eerste plaats op richten, zegt Russell. Wat in elk geval niet helpt is de wraakexecutie van twee ter dood veroordeelde terroristen, waar Jordanië gisterochtend toe overging. Ook de reflex om meer bommen op IS te gooien is volgens de expert af te raden, omdat je de IS-propaganda daarmee alleen maar bevestigt.

Maar wat moet dán het antwoord zijn op de IS-films, waarvan er ongetwijfeld nog meer volgen aangezien de organisatie nog zeker vijftien gijzelaars in handen heeft? Overtuigend uitleggen dat de islam het geweld van IS veroordeelt, zegt Russell. En tegenwicht bieden aan de poging van IS om zijn slachtoffers te dehumaniseren. Door te benadrukken dat mensen zwaar lijden onder de methoden van de beweging, zou je potentiële volgelingen geleidelijk de ogen kunnen openen.

In dit licht is het hoopgevend dat de verbranding van de piloot gisteren ferm werd veroordeeld door het hoofd van de Egyptische Al-Azhar-moskee, een van de meest gerespecteerde instituten van de soennitische wereld. "De islam verbiedt het doden van onschuldige mensen", zei imam Ahmed al-Tayeb glashelder. Het verminken van lichamen is evenmin toegestaan, ook niet in oorlogstijd. De invloedrijke imam vindt daarom dat de IS-strijders de straffen verdienen die de Koran voorschrijft: de doodstraf, kruisiging of het afhakken van de armen.

De Golfstaten hebben de moord gisteren ook veroordeeld, net als de Organisatie voor Islamitische Samenwerking, een bond die met 57 leden het grootste blok van moslimlanden vormt. Maar of extremistische moslims zich daar iets van aantrekken, valt nog te bezien.

Zeker is dat de terreurbeweging met de gruwelijke executievideo's steeds verder het pad op gaat van de inflatie van het geweld. Deze keuze roept zowel steun als verzet op, en de balans tussen die twee bepaalt de toekomst van IS.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden