Column

Is het verstandig de mens te verbeteren via het DNA?

Dr. Craig Venter (L) en Dr. Francis Collins (R), voortrekkers van het Human Genome Project. Beeld ANP

Ah DNA! Weet u het nog, The Human Genome project, in 2000? Wat zou dat niet allemaal opleveren? President Clinton verklaarde geëmo-tioneerd dat we door het in kaart brengen van het menselijk genoom minstens vijfentwintig jaar langer zouden leven. Of dat zo leuk is weet ik eigenlijk niet, maar er is sindsdien wel een en ander gebeurd. 

Biologen wisten het altijd wel, maar het dringt nu tot ons allemaal door: de relatie tussen je DNA en de mens die je bent is veel ingewikkelder dan je zou denken. Bij sommige ziektes of toestanden is er wel een duidelijk verband tussen de DNA-afwijking en de gevolgen: syndroom van Down - de spierziekte Duchenne - de ziekte van Huntington. Er bestaan ook zwakkere verbanden met ziektes. In Amerika azen verzekeraars op de mogelijkheid om ziekterisico's aan een DNA-profiel te ontlenen. 

Stel dat je op basis van iemands genoom kunt aantonen dat haar kans op Parkinson voorbij haar zeventigste 70 procent is? De vraag is of je dat zou willen weten. Verzekeraars natuurlijk wel en dan komen we misschien terecht in een wereld waar je premie onder meer afhangt van je genoom. Er is wel een wet tegen 'genoom-discriminatie' in de VS maar die is niet waterdicht. Ik weet niet of we in Nederland al gewapend zijn tegen dit type ondernemersgeest.

Weten wat je DNA is riep onhoudbaar de vraag op of we ons DNA niet op een positieve manier kunnen veranderen. Het is nu inderdaad mogelijk om op vruchtbare wijze te gaan knippen en plakken met DNA. Ik las in The New York Review of Books over het werk van Jennifer Doudna en Samuel Sternberg, biochemici aan de Universiteit van Californië. De techniek heet CRISPR. De afkorting staat voor Clustered Regularly Interspersed Short Palindromic Repeats. We laten de techniek even voor wat hij is (die beschrijven de twee biochemici uitstekend in hun boek 'A crack in creation') en storten ons op het resultaat en waar dit allemaal toe zou kunnen leiden.

Nobelprijs

Eén resultaat heeft niets te maken met biochemie, maar alles met de aard van de mens: er is in Amerika ruzie over wie nu precies wat ontdekt heeft in dit nieuwe gebied van DNA-ombouw. De Nobelprijs ligt klaar. Advocaten snelden toe en de ruzie is nog niet beslecht.

Veel urgenter is de vraag: wat kunnen en durven we hiermee? De mogelijkheden lijken onbeperkt. Doudna was aanvankelijk tegen het veranderen van DNA in sperma of eicellen, omdat er dan een erfelijke variant ontstaat. Er is op dit moment een niet-bindende wereldwijde afspraak om dat inderdaad niet te doen. Maar wat als je het ernstige lijden dat binnen een familie wordt veroorzaakt door de ziekte van Huntington voorgoed kunt stoppen door DNA-ombouw in eicellen?

Ik zei al eerder dat de relatie tussen wat je bent en je DNA niet erg rechtlijnig is en het ziet er daarom niet naar uit dat we door DNA-ombouw heel erg grote, sterke, mooie, intelligente, muzikale en vredelievende nakomelingen in elkaar zullen kunnen zetten. En dus ook niet heel erg domme, volgzame, agressieve, gewetenloze zombies die desgewenst gewoon door kogelregens heen marcheren. Al deze eigenschappen: groot, sterk, mooi, slim, dom, volgzaam, agressief, worden bepaald door het samenspel van zo veel genen en zo veel omstandigheden dat een geplande wijziging onmogelijk lijkt.

De auteurs beschrijven nog een derde mogelijkheid die ook zorgen meebrengt. Door DNA-ombouw in eicellen kun je bijvoorbeeld bewerkstelligen dat de malariaparasiet niet meer in muggen kan leven. Goed idee want dat zal honderdduizenden malariaslachtoffers schelen. Maar de gevolgen van dit soort ingrepen in een ecosysteem zijn niet te overzien. Onze kennis van de ingewikkelde samenhang tussen alle levensvormen is beperkt zodat we niet goed weten wat er gaat gebeuren als we de malariaparasiet uit de mug verdrijven.

We roepen vaak dat een bepaalde wetenschappelijke vordering 'een ware revolutie' teweeg zal brengen. Dit keer kon het wel eens echt zo zijn. Gerichte DNA-ombouw is een nooit eerder vertoonde manier om te morrelen aan onze aard en die van onze omgeving. Ons kennende, zal het waarschijnlijk evenveel ellende als geluk opleveren, ik benijd onze kleinkinderen niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden