Analyse

Is gemor om leenstelsel splijtzwam van GroenLinks?

GroenLinks-Kamerlid Jesse Klaver (r) en partijleider Bram van Ojik (midden, grijs jasje), zaterdag bij het kantoor van Dwars in Utrecht. Beeld Werry Crone

Als een omvallende doos punaises, zo rikketikken de vragen die worden afgevuurd op Bram van Ojik en Jesse Klaver. "Het kan voor u normaal geweest zijn om te lenen, maar wij zijn van de generatie die weet welke shit er van komt", krijgt Van Ojik te horen. De GroenLinks-leider was met Kamerlid Klaver zaterdag bij Dwars, de jongerenorganisatie van de partij. Om het er nog eens over te hebben. Want de Kamerfractie van GroenLinks steunde onlangs de komst van een leenstelsel voor studenten, terwijl Dwars had geadviseerd: niet doen!

"Eerst werd de rest van je schuld na vijftien jaar kwijtgescholden. Nu moet je afbetalen tot je pensioen."

"Je weet niet eens hoeveel je betaalt. De rente kan verschillen."

"Studenten krijgen alles tegelijk. Bindend studieadvies, leenstelsel."

Niemand overtuigt de ander. Net zo min als dat gebeurde in de afgelopen tien maanden, waarbij er steeds overleg was tussen Dwars en de Tweede Kamerfractie over het leenstelsel. "We moeten gewoon vaststellen dat we het niet eens zijn", zegt Van Ojik uiteindelijk. "We zijn het wel eens over iets anders: dat vorige stelsel van studiefinanciering was niet eerlijk. Daarin gaf de slager inkomensondersteuning aan de dochter van de advocaat. Dat is nu verdwenen. Wij vinden dat winst, Dwars minder."

Politiemissie
Hij zegt het nonchalant, maar Van Ojik speelt hoog spel. Voor zijn partij is het een flink waagstuk om een gedoogrol te nemen. De vorige keer dat de GroenLinks-Kamerfractie constructief meedeed met de coalitie, was dat de opmaat voor veel ellende. Een interne ruzie leidde tot een verkiezingsnederlaag en het afscheid van partijleider Jolande Sap.

Dat is nog geen vier jaar geleden. Het ging om verschillende dingen: toen om een politietrainingsmissie, nu om een leenstelsel. Maar de parallellen zijn duidelijk. Het leenstelsel stond, net als die politiemissie, gewoon in het verkiezingsprogramma. Net als toen dingen leden daar van alles op af. En ook nu weer ontbreekt steun van cruciale partij-onderdelen, in dit geval Dwars en onderwijswerkgroep GLOW.

Maar er zijn ook verschillen met toen. Zo is er meer overleg tussen de Kamerfractie en de achterban. Dat maakt het leenstelsel tot een testcase voor de partij. Lukt het nu wel, zonder intern gedonder?

"Het leenstelsel is het verkiezingsprogramma ingerommeld", zegt Erik Jansen, natuurkundeleraar en, tot hij vorig jaar in Spanje ging lesgeven, lid van de GroenLinks-onderwijswerkgroep. Jansen weet zeker dat heel GroenLinks eigenlijk voorstander is van een ander systeem: het studieloon. Oók Klaver, die dit voorjaar de onderhandelingen voor het leenstelsel voerde. Op YouTube staat een filmpje hoe Klaver begin 2012 het studieloon omarmt.

Onderwijslijn
Jansen is niet de enige. Ook Janós Betko, voorzitter van de onderwijswerkgroep, weet zeker: het leenstelsel staat wel in het programma, maar niet van harte. "Bij het schrijven van het verkiezingsprogramma verving de fractie het studieloon door een leenstelsel. Dat had iets met het CPB te maken. Die wilde ons studieloon niet doorrekenen. Een motie op het congres om het alsnog te veranderen in studieloon kreeg daarom geen steun van het partijbestuur. De motie werd met negen stemmen verschil verworpen. Op die wankele basis is nu een akkoord met D66, PvdA en VVD gesloten."

D66-leider Alexander Pechtold (L) en GroenLinks-leider Bram van Ojik (R) in de Tweede Kamer. Beeld anp

Bovendien: de onderwijswerkgroep werkte vier jaar aan een visie. "Die was in april af", zegt Jansen. "Bedoeld als dé onderwijslijn van de partij. De basis waarop we de concurrentie met D66 aan kunnen gaan." De visie was anti-leenstelsel. "Wat doet de fractie een maand later? Precies hetzelfde als D66."

De onderwijswerkgroep bracht haar teleurstelling onderkoeld. "We hopen", zo stelde ze in een verklaring, "dat de fractie in de toekomst besluiten neemt die in lijn zijn met de onderwijsvisie." Jansen denkt dat het nog niet te laat is. Dat de fractie nog tot inkeer kan komen.

"Er zijn GroenLinks-leden geweest die tijdens de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen de straat opgingen met flyers waarop stond dat GroenLinks ervoor heeft gezorgd dat het leenstelsel niet doorging", zegt Jansen. "Die zijn nu niet blij." Met onder meer die mensen treft Jansen voorbereidingen om een ledenreferendum te houden over het leenstelsel. Hij klinkt strijdbaar, maar de groep is klein.

Steun van Dwars en de onderwijswerkgroep krijgen ze niet. "We zien het als een gelopen race", zegt Hugo van Halder, Dwars-voorzitter. "We zijn al gehoord. Nu nog protesteren, omdat we onze zin niet kregen, nee." Als er nog protest komt, moet het van onderaf komen, zegt ook de onderwijswerkgroep.

Individuele lening
Klaver ontkent dat het leenstelsel vanwege het CPB het partijprogramma ingerommeld is. Trouwens: hoe het er ook kwam, het congres heeft vóór gestemd. Met die realiteit is hij gaan onderhandelen.

Het akkoord dat nu gesloten is, legt hij uit aan de aanwezigen op zaterdag, benadert het studieloon héél dicht. Verschil: "Met dat studieloon zou je echt tot je pensioen moeten afbetalen, nu maar 35 jaar."

Het heeft nòg een nadeel, zegt Betko. "Ze hebben een collectieve regeling vervangen door een individuele lening. Dat is niet links."

Dat mag Betko vinden, zegt Van Ojik. "We zijn gewoon een partij waarin we het weleens oneens zijn." Hij verwacht geen opstand. Op een brief naar de leden kreeg hij niet meer dan zestig reacties, waarvan de helft positief. Aan zijn wethouders vroeg hij hun oren en ogen open te houden. Er kwam niets.

Nee, alles wijst erop dat het verzet dit keer beperkt blijft. Het is ook Kunduz niet, zeggen ze bij Dwars. "Dit gaat maar om geld."

Kwestie-Kunduz
De kwestie-Kunduz speelde in 2010 en 2011. GroenLinks steunde onder leiding van toenmalig leider Jolande Sap een politietrainingsmissie naar de Afghaanse provincie. Het leidde tot interne tweespalt die twee jaar dooretterde. Bij het aantreden van Van Ojik als partijleider, in 2012, keerde de rust terug. GroenLinks wil toekomstige crises het hoofd bieden door vaker met leden te overleggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden