Is Frankrijk op weg naar een veto?

Eigenzinnig als altijd vaart Frankrijk een geheel eigen koers in de internationale politieke arena. Tot de oorlog begint, analyseerden de waarnemers, want dan kiest Parijs natuurlijk het kamp van president Bush. Maar sinds de botsing met Washington in de Navo begin deze week weten ze dat niet meer zo zeker.

AMSTERDAM - Tekenaar Plantu plaatste Chirac dinsdag op een fiets (vélo) op de voorpagina van het dagblad Le Monde. De fiets was getekend in letters: VETO. Hij traint, zegt een toeschouwer in de tekening, op een veto. In Frankrijk zagen vriend en vijand van de president de Franse blokkade (samen met Duitsland en België) begin deze week van Navo-hulp aan Turkije als de opmaat naar een mogelijk en veel belangrijker 'nee': dat in de Veiligheidsraad als daar straks een tweede resolutie over Irak in stemming wordt gebracht.

Of Frankrijk ook dan met een veto zal komen, is de vraag. Plantu drukte dat goed uit: Chirac traint, maar de president balanceert in de tekening nogal ongemakkelijk op de letters. Hoe zal het straks gaan? Het valt niet mee, ook niet voor de president van Frankrijk, om president Bush te trotseren. Tot een week geleden luidde de analyse in Frankrijk dat Chirac dat ook niet tot het bittere einde zou doen, maar inmiddels weten de commentatoren dat niet zo zeker meer.

De houding van Frankrijk in de crisis rond Irak wordt bepaald door een reeks van factoren. Zo is daar de traditioneel goede relatie met de Arabische wereld, speciaal ook met Irak. Tot in de jaren tachtig waren er hartelijke banden tussen Bagdad en Parijs.

Die binnen het Westen geheel eigen kijk op het Midden-Oosten hangt samen met het koloniale verleden: landen als Algerije, Libië en Marokko waren ooit Frans. Een uitvloeisel van dat verleden is de aanwezigheid van een grote moslimminderheid (de grootste in Europa) in Frankrijk. De Franse justitie waarschuwde eind januari voor terroristische aanslagen na een aanval op Irak. Een in de ogen van de vijf miljoen Franse moslims goede, op zijn minst evenwichtige benadering van Irak is voor de Franse autoriteiten van groot belang.

Daarnaast zijn er de politieke ambities op het internationale vlak. Frankrijk, ooit een grootmacht, wil meetellen in de wereld. En de gaullist Chirac heeft zich daar, bevrijd van de wurgende cohabitation met de socialisten, met hernieuwd enthousiasme op gestort: in de Europese Unie, waar de Fransen de recente Europese toppen als vanouds domineerden, maar vooral ook in de Veiligheidsraad, waarvan Frankrijk een van de vijf permanente leden is.

,,In 2003 zal Frankrijk doorgaan met zijn acties, samen met de Verenigde Naties, hoe moeilijk dat ook zal zijn'', zei Chirac in zijn oudejaarsboodschap op 31 december in een rechtstreeks verwijzing naar Irak. En: ,,Frankrijk moet in de frontlinie staan om vrede, gerechtigheid en ethiek te verdedigen''. Ook dat element speelt een rol: de Fransen wanen zich net als de Nederlanders de mensenrechtenkampioenen in deze wereld.

De aanpak van Frankrijk in de crisis was er tot nu toe op gericht om een aanval op Irak te voorkomen of, in ieder geval, zo lang mogelijk uit te stellen. Oorlog is het laatste middel, klonk onveranderlijk het refrein.

Tot begin deze week opereerden Chirac en zijn ministers en diplomaten in dat opzicht zeer succesvol. De Fransen speelden een belangrijke rol bij het overhalen van Bush om de route via de Veiligheidsraad te nemen. Het concept van twee resoluties (een die medewerking aan nieuwe inspecties eiste en daarna, mogelijk, een die een aanval op Irak legitimeert) werd in Parijs bedacht.

Twee weken geleden nog heette het optreden van Frankrijk in binnen- en buitenland een hogeschoolvoorbeeld van internationale diplomatie. Groot-Brittannië had zich oorlogszuchtig vergaloppeerd, Duitsland zat vast aan een veel te vroeg en te hardnekkig geformuleerd 'nee', maar de Fransen konden nog manoevreren.

Maar besloten in die waardering lag de verwachting dat Parijs uiteindelijk de zijde van Washington zou kiezen. Het gevaar van de Franse opstelling immers was de dreigende kloof met de Amerikanen. Dat is, noteerden Franse commentatoren eind januari al, het ongemakkelijke van de Franse positie. Als de Verenigde Staten aanvallen, moet Frankrijk immers wel meedoen. Parijs kan niet afzijdig blijven als het een rol van betekenis in het Midden-Oosten wil blijven spelen, of in de Veiligheidsraad. Om nog maar niet te spreken van de oliecontracten die na de verovering van Bagdad zullen worden verdeeld.

Inmiddels is het de vraag of president Chirac zo'n draai nu nog kan maken. Vandaag ligt er in de Veiligheidsraad een Frans voorstel om de wapeninspecties in Irak flink uit te breiden. Dat voorstel wordt door Rusland en China en acht van de tien niet-permanente leden van de raad (waaronder voorzitter van deze maand Duitsland) gesteund. Zo mogelijk nog geïrriteerder zijn de Amerikanen over de blokkade van Navo-hulp afgelopen maandag aan Turkije.

De beschimpingen vliegen over en weer, de anti-Franse sentimenten in de Verenigde Staten en omgekeerd de anti-Amerikaanse sentimenten in Frankrijk laaien op. Dat voedt het verzet in Frankrijk tegen een aanval op Irak. Blijkens een peiling van het dagblad Le Figaro is nog maar 14 procent van de Fransen voor een aanval op Irak, liefst 78 procent is tegen. En mochten de Amerikanen een resolutie aan de Veiligheidsraad voorleggen die de weg opent naar een aanval op Irak, dan vindt 73 procent van de ondervraagden dat president Chirac er niet voor moet terugschrikken om zijn veto te gebruiken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden