IS-ers kwamen wel met vluchtelingenstroom mee

Dick Schoof, Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Beeld anp

Nu blijkt het toch waar: terroristen hebben zich in de zomer van 2015 veelvuldig ondergedompeld in de stroom vluchtelingen over de Balkan om zo ongezien Europa te bereiken. Dick Schoof, de Nationaal coördinator terrorismebestrijding en veiligheid (NCTV), moest het gisteren toegeven.

Als resultaat van de nieuwe intensieve samenwerking met inlichtingendiensten uit andere Europese landen is gebleken dat wat de NCTV tot gisteren als 'onwaarschijnlijk' bestempelde, een flinke onderschatting was.

De Nederlandse terreurbestrijders leek het veel te omslachtig dat IS-strijders zich onder vluchtelingen zouden mengen. Maar het gebeurde wel, ook onder vluchtelingen die in Nederland arriveerden: zeker 2 à 3 keer bleek zich onder hen een IS'er te bevinden.

De leiding van IS gebruikte de vluchtroute, via boten naar Griekenland en de rest van Europa, vaak. Zo hield zij in Europa een ongezien kanaal in stand, waarover IS-agenten heen en weer konden reizen om zo overleg te plegen met leidinggevenden in Syrië. De inlichtingendiensten weten dat zich inmiddels 'vele tientallen' IS-agenten in Europa hebben gevestigd. "Ze kwamen in Europa aan en werden opgehaald door anderen", zei Schoof. In de nieuwste rapportage over het dreigingsbeeld in Nederland schrijft de NCTV over deze agenten (zij noemen ze 'operatives') dat 'velen er gedurende lange tijd in slagen uit zicht van de autoriteiten te blijven'.

Omslachtige uitwisseling informatie
Dat is niet alleen te danken aan de slinkse methoden van terreurgroepen, maar ook aan de gebrekkige terreurbestrijding. De Nederlandse inlichtingendiensten wisselen pas sinds november 2015, toen de aanslagen in Parijs plaatsvonden, georganiseerd en op grote schaal informatie uit met andere landen. De omslachtige manier waarop dat voorheen gebeurde maakte dat informatie over terroristen onder de vluchtelingen in Nederland lang onontdekt kon blijven. Zo konden Nederlandse terrorismebestrijders lang blijven zeggen dat de vluchtelingenstroom niet door IS werd misbruikt, terwijl daar elders in Europa al wel aanwijzingen voor waren.

Voor een deel wordt dat verklaard door verminderde kennis. De diensten worstelen met een achterstand, het gevolg van een periode van onderschatting van het risico op terreur. Na de dood van Al-Qaidaleider Osama bin Laden in 2011 leek de dreiging af te nemen. Nederland verschoof de prioriteiten en kennis verwaterde.

Bezuinigingen
Uit een evaluatie van de Nederlandse contra-terrorismestrategie bleek in mei dat die verwatering Nederland op een achterstand heeft gezet die zeker tot vorig jaar heeft voortgeduurd. De onderzoekers van de Universiteit Utrecht schreven onder meer dat tussen 2011 en 2015 'door verschuivende politieke prioriteiten en bezuinigingen de capaciteit op radicalisering en terrorisme bij AIVD, OM, NCTV en politie afneemt'. Daar kwam toen bij dat bestaande samenwerkingsverbanden met partners in het onderwijs en op sociaal gebied in die jaren werden afgebroken. Zo was er onvoldoende zicht op gevaar 'van buiten' en evenzo van binnenuit, doordat signalen van radicalisering niet langer werden opgepikt, laat staan doorgegeven.

Toen duidelijk werd dat Nederland opnieuw bedreigd werd, moest alle kennis en partnerschap, lokaal en nationaal, opnieuw worden opgebouwd. Of dit het resultaat is van de opnieuw opgebouwde kennis, van wetten of van iets anders is onbekend, maar sinds begin dit jaar neemt het aantal uitreizigers naar Syrië af. Jarenlang waren het er 4 à 5 per maand, sinds kort is het gedaald naar nul.

"We zijn niet naïef geweest", zei Schoof, "het dreigingsbeeld schatten we in op substantieel." De NCTV lanceerde tegelijk een nieuwe dreigingsschaal: het substantieel van 2014 zou nu 'aanzienlijk' zijn, het substantieel van nu is net iets ernstiger.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden