Is er nu sprake van een echte handelsoorlog?

Het hoofdkantoor van de wereldhandelsorganisatie WTO in Genève.Beeld AFP

De Europese Unie begint een zaak tegen de VS bij de wereldhandelsorganisatie WTO. Procedures kunnen daar wel lang duren. Zes vragen over de handelsoorlog.

Nou, oorlog is een groot woord, maar een oorlogje begint het wel te worden. Een paar maanden geleden voerden de VS al heffingen in op buitenlands staal (25 procent) en aluminium (10 procent). Canada, Mexico en de EU kregen een uitzonderingspositie. Onderhandelingen met de VS hebben echter niet tot resultaten geleid. Vanaf 1 juni gelden de tarieven ook voor Canada (de grootste staalexporteur naar de VS), Mexico en de EU. Binnen de EU is Duitsland de belangrijkste staalleverancier van de VS, gevolgd door Nederland. Lees in het laatste geval vooral Tata Steel, het vroegere Hoogovens.

De EU neemt tegenmaatregelen?

Ja. De unie gaat heffingen invoeren op (onder meer) de import van motoren van Harley Davidson, jeans van Levi's en sinaasappels en sinaasappelsap uit Florida. Op Amerikaanse pindakaas trouwens ook. De waarde van het Europese staal en aluminium dat wordt getroffen door de Amerikaanse heffingen bedraagt 6,4 miljard euro. Richtlijnen van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) stellen dat de EU in zo'n geval tegenmaatregelen mag nemen met heffingen ter waarde van 2,8 miljard euro. Zoals het er nu naar uitziet, gaat de EU dat doen. Maar omdat de EU netjes volgens het boekje (haar eigen boekje en dat van de WTO) wil werken, zullen die heffingen waarschijnlijk pas ergens in juli worden ingevoerd. De EU dient ook een officiële klacht in bij de WTO.

Wat betekent dat?

De WTO is sinds 1995 het instituut dat bemiddelt in internationale handelsconflicten. Als een land (of een groep landen) zo'n klacht indient, beoordeelt de WTO of die klacht gegrond is. De WTO neemt daar wel de tijd voor. Zo'n procedure neemt al gauw een jaar in beslag. Tegen de uitspraak is bovendien beroep mogelijk. Dan duurt het nog langer voordat de WTO met een eindoordeel komt. Mochten de VS ongelijk krijgen van de WTO dan hoeft de regering-Trump zich daar niets van aan te trekken. Maar dan zijn de rapen wel gaar, want dan bruuskeren de VS de WTO. Erg populair is de WTO overigens niet in de gelederen van Trump. Zijn minister van handel, Wilbur Ross, noemde de WTO deze week nog ouderwets, passé.

Maakt de EU een kans bij de WTO?

Het is niet zo dat de WTO per definitie tegen invoerheffingen is. De VS en de EU hebben de laatste jaren heffingen ingevoerd op Chinees staal, omdat China staal onder de kostprijs verkocht. Dat mocht. Ook als de nationale veiligheid van een land in het geding is, zijn heffingen in principe toegestaan. Trump heeft de nationale veiligheid van de VS als reden opgevoerd om de heffingen op staal en aluminium in te voeren.

Heeft de WTO al eens geoordeeld in een vergelijkbaar geval?

Ja, in 2003. Toen had president Bush heffingen ingevoerd, ook op staal, en toog de EU ook naar de WTO. Die gaf de EU toen gelijk. Bush legde die uitspraak aanvankelijk naast zich neer, maar bond uiteindelijk toch in. De heffingen werden ingetrokken. Veel baat hebben de VS er ook niet bij gehad. Volgens onderzoekers leverden ze destijds wel wat extra werk op in de staalindustrie, maar ging er elders meer werk verloren omdat de prijzen van veel producten hoger werden. Een heel duur banenplan voor de staalsector, oordeelde zo'n studie.

Is een handelsoorlog nog te vermijden?

In principe wel. De VS onderhandelen met Canada en Mexico over het vrijhandelsverdrag Nafta. Trump vindt dat verdrag maar niks en eist concessies van Canada en Mexico. De heffingen die hij nu op staal en aluminium heeft ingevoerd, zijn mogelijk een drukmiddel voor de buurlanden. Mogelijk speelt iets soortgelijks bij de EU, al is niet duidelijk wat de VS nu precies van de EU willen. Minister Ross repte deze week over heffingen die na de Tweede Wereldoorlog zijn ingevoerd, die nu maar eens moeten verdwijnen. Het zou ook kunnen dat de VS van Europa verlangen dat het minder staal exporteert. Zuid-Korea heeft zo'n belofte al gedaan en een limiet gesteld aan zijn staalexporten naar de VS.

Kan het conflict uitgroeien tot een echte handelsoorlog?

Ja, dat kan ook. Trump zou de Europese heffingen kunnen beantwoorden met nieuwe heffingen. Als de EU dan terugmept, mag je wel van een handelsoorlog spreken. De laatste echte handelsoorlog dateert van bijna negentig jaar geleden.

Lees ook: Het handelsconflict met de VS raakt ook de Europese veiligheid

Het handelsconflict met de VS raakt meer dan alleen de economie. Trumps koers kan ook gevolgen hebben voor de Europese veiligheid.

Lees ook: De staalsector is blij, maar de rest van de VS vreest het ergste

Je zou over de invoerrechten op staal en aluminium in de VS enthousiasme verwachten bij de producenten van staal en aluminium. Voor staal klopt dat. Voor aluminium niet.

Lees ook: Tata Steel: Europa moet zich nu gaan beschermen tegen gedumpt staal

Tata Steel is niet zo bang Amerikaanse klanten kwijt te raken door de invoerheffingen. Wel vrezen ze de toevloed van goedkoop staal in Europa. 

Lees ook: Een handelsoorlog tussen China en de VS treft uiteindelijk iedereen

De VS en China staan op de rand van een grote handelsoorlog. Daar is weinig of geen ervaring mee. Het is afwachten waar de klappen zullen vallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden