Is er leven mogelijk in Tsjernobyl?

Als gebied veilig wordt verklaard, raken slachtoffers van kernramp uitkering kwijt

REPORTAGE | FLEUR DE WEERD | TSJERNOBYL

'Pas vierentwintig uur nadat de reactor in brand was gegaan, kwam het evacuatiebevel", vertelt de geëmotioneerde gids Oksana die mensen rondleidt in het gebied rond de kernreactor van Tsjernobyl - in 1986, 26 jaar geleden vond daar de grootste kernramp in de geschiedenis plaats. "De omwonenden mochten behalve documenten, eten en wat warme kleren niets meenemen. De hele dag werd de boodschap op tv herhaald. 'Kameraden, het is voor drie dagen.'"

Vorige week maakte een Oekraïense regeringscommissie bekend dat het in het gebied bij de reactor weer veilig genoeg is om te wonen. Twee dagen later werd de commissie teruggefloten door de directeur van de Tsjernobylzone. "Het duurt nog zeker twintig jaar voor we mensen laten terugkeren", verklaarde hij. Want de commissie had haar mond voorbij gepraat.

Dat de commissie deze week de verklaring uitbracht, heeft waarschijnlijk te maken met de verkiezingen in oktober. Vermoed wordt dat tegenstanders van president Janoekovitsj de positie van de president proberen te verzwakken. Het nieuws is direct de kop ingedrukt.

Hoewel het gebied al twee jaar open is voor bezoekers - elke dag rijden er busjes rond met toeristen - is het politiek niet slim om te zeggen dat het gebied weer bewoond kan worden. Het zou betekenen dat de slachtoffers hun uitkering verliezen. Geen regering wil dat op haar geweten hebben.

Dat Tsjernobyl geen spookstad meer is, toont de was die overal buiten hangt. Er is zelfs een supermarkt. Er wonen nog zo'n driehonderd Oekraïners die destijds weigerden te vertrekken. Verder werken er ingenieurs, militairen en brandweerlieden. Omdat de laatste reactor pas in 2000 is uitgeschakeld, zullen de werkzaamheden tot 2020 doorgaan.

Anders dan de stad zien dorpjes in het gebied er verlaten uit. Boerderijen zijn geplunderd en volledig dichtgegroeid, wegen zijn overwoekerd en er leven wolven en zwijnen. Sommige huizen zijn veranderd in groene heuvels. "We weten al zo'n vijf tot tien jaar dat delen van de zone bewoonbaar zijn", zegt Victor Barjakhtar. Hij is kernfysicus en werkte tijdens en na de ramp voor de regering. "In slechts 20 procent van het gebied kun je niet meer leven. Dat is het gebied direct om de reactor, het rode bos en het plaatsje Pripjat."

Het onderwerp is politiek taboe. "Mensen uit de omgeving - zelfs in Kiev - krijgen subsidies omdat ze de status 'geïnfecteerd' hebben. Als de zone bewoonbaar verklaard wordt, verdwijnen deze vergoedingen. Daarnaast gaat het hier om een nationaal trauma. Geen politicus durft het thema op te pakken, ook al kan het heel veel geld genereren."

Het zal een enorme operatie worden om de zone te heropenen. De infrastructuur is verdwenen en er zijn plekken met veel straling. Bij bomen en putjes geeft de geigenteller 300 millisievert aan. Een normale dosis achtergrondstraling is 2 millisievert. Gebouwen moeten worden afgebroken en grond afgegraven.

Daarnaast is het de vraag of de geevacueerden wel willen terugkeren. Barjakhtar: "Op een paar Oekraïners na hebben die mensen allemaal elders een bestaan opgebouwd. Het is onze grootste fout geweest iedereen destijds te evacueren. We hadden de mensen een maand of desnoods een zomer moeten verhuizen en daarna de 80 procent moeten laten terugkomen. Nu hebben ze niets meer om naar terug te keren. We hebben de regio en de lokale cultuur vernietigd."

Rampgebied

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden