Is een vliegveld te beveiligen?

Nederlandse veiligheidsexperts geloven niet dat een vliegveld te beveiligen is zonder dat passagiers daarvan enorme hinder ondervinden. Toch is er op de Israëlische luchthaven Ben-Gurion al sinds 2002 niets meer gebeurd, met een wachttijd van een half uur.

Luchthavens kúnnen streng beveiligd zijn, terwijl de bezoekers daar weinig van merken. Israelification, noemen ze dat in internationale luchtvaartkringen, of in lelijk Nederlands: Israëlificatie.

Het komt er op neer dat passagiers op weg naar het vliegveld Ben-Gurion bij Tel Aviv maar liefst acht keer gecontroleerd worden, maar zich daarvan soms niet eens bewust zijn. De reizigers ervaren juist dat ze snel worden geholpen. Ralef Sela, de directeur van AR Challenges, een internationaal adviesbureau op het gebied van transportveiligheid, legde een aantal jaren geleden in de Toronto Star uit hoe dat werkt.

Het grote verschil tussen de Israëlische veiligheidsdiensten en die van Europa en de Verenigde Staten, is dat die laatste vooral op de bagage letten, en de eerste op de ogen van de passagiers die de koffers en rugzakken dragen. Al bij het oprijden van het luchthaventerrein worden de auto's even aangehouden met de vraag wie de bezoeker is en wat de vliegbestemming zal zijn. Op dat moment is alleen het oogcontact wat er toe doet. Passagiers die schichtig of nerveus reageren, worden extra gecontroleerd.

Bij de ingang staan vervolgens gewapende bewakers die opnieuw en dit keer ongemerkt, vreemd gedrag signaleren. Wie opvalt, moet zijn bagage hier al door de detectie halen. Vóór het inchecken volgt een nadere ondervraging, waarop opnieuw op het gedrag wordt gelet. De passagiers staan niet in lange rijen bij elkaar, maar gecompartimenteerd in kleinere groepjes om de menigte minder kwetsbaar voor een aanval te maken. Pas daarna mag de passagier in aparte bombestendige ruimtes zijn bagage inleveren. Knalt deze daar uit elkaar, dan wordt niet de hele vertrekhal getroffen, maar slechts een klein deel.

Had de Israëlificatie van Zaventem de aanslag van gisteren kunnen voorkomen? En behoedt deze Schiphol voor een toekomstige? De Nederlandse veiligheidsexpert Hans Slaman gelooft daar niets van, al is 'in de ogen kijken' natuurlijk altijd goed. "Alles is natuurlijk te beveiligen, maar tegen welke prijs?", zegt hij. Europa is niet bereid extra controle-ringen rond vliegvelden in te stellen, en het wil ook geen ruimere wetgeving invoeren. Volkomen terecht, zegt hij, want in wat voor een wereld willen wij leven? Maar consequentie daarvan is wel dat vliegvelden of stations 'soft targets' blijven, en erg in trek blijven bij terroristen die een maatschappij in de maag willen treffen.

De beveiliging van luchthavens is een 'enorme uitdaging', zegt Slaman, zijn understatement voor 'een onmogelijke klus'. "De efficiënte beveiliging wringt nu eenmaal met de publieke toegankelijkheid. Het is de taak van de overheid en de luchtvaartdirectie daarin een goede balans te vinden."

De veiligheidssituatie op Ben-Gurion mag volgens hem efficiënt lijken, "maar het strikte veiligheidsdenken is daar wel onderdeel van de cultuur. Als je daar naar de supermarkt gaat voor een pak koffie, word je als klant gecontroleerd door een gewapende bewaker. Hier is het nog niet zo ver. Gelukkig."

Belangrijker dan de voor burgers zichtbare veiligheids- en controlemaatregelen, is volgens Slaman het inlichtingenwerk. "Met informatie afkomstig uit de terreurgroepen of personen zeer nabij, is het mogelijk pro-actief te handelen en aanslagen te voorkomen of te verstoren. Dat is veel effectiever. Maar zo'n netwerk is natuurlijk niet van de ene op de andere dag samengesteld."

Ook René Terwey van VMB security & solutions is sceptisch over de Israëlische benadering. "Héél veel beveiliging is niet werkbaar. Kijk maar naar de irritatie van de passagiers als de schoenen uit moeten. Moeten we al op de ringweg A10 controles uitvoeren?" Vorig jaar was Terwey nog op vakantie in Israël. "De beveiliging zal daar vast op orde zijn, maar laten we die vooral niet groter voorstellen dan dat ie is. Ik kon zo doorlopen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden