analyse

Is een lagere werkdruk in het primair onderwijs wel reëel?

Intern begeleider Maaike Han staat een dag voor de klas omdat een vervangende leerkracht niet te vinden is. Beeld Jean-Pierre Jans
Intern begeleider Maaike Han staat een dag voor de klas omdat een vervangende leerkracht niet te vinden is.Beeld Jean-Pierre Jans

Opnieuw gaan de leraren vandaag uit protest niet aan het werk. Niet alleen voor henzelf, benadrukken ze, maar ook om het vak voor de toekomst aantrekkelijker te maken.

Opnieuw staken vandaag in het hele land leerkrachten voor een hoger salaris en een lagere werkdruk. Ze willen meer dan de in het regeerakkoord toegezegde 700 miljoen euro. Voor het salaris is volgens hen minstens 900 miljoen nodig, voor werkdrukverlaging 500 miljoen.

Niet alleen voor henzelf, benadrukken ze, maar ook om het vak aantrekkelijker te maken. De verwachting is dat er in 2022 vierduizend voltijds leerkrachten te weinig zijn om alle kinderen les te geven, in 2026 gaat het om een tekort van tienduizend. Is een lagere werkdruk wel een reële wens als het lerarentekort oploopt?

De werkdruk in het primair onderwijs wordt niet alleen veroorzaakt door te veel administratie of de invoering van passend onderwijs, benadrukken de actievoerders, maar ook doordat er amper invallers te vinden zijn als een collega ziek uitvalt.

Scholen sturen in sommige gevallen klassen naar huis. In andere gevallen worden kinderen verdeeld over verschillende groepen, met meer werk voor de overgebleven leraren tot gevolg.

Het tekort aan invallers is de spreekwoordelijke kanarie in de kolenmijn, schreven de onderwijsministers Arie Slob (ChristenUnie) en Ingrid van Engelshoven (D66) eind november aan de Tweede Kamer. Het is een kwestie van tijd voor ook de vaste vacatures niet meer vervuld kunnen worden.

Dat hangt allemaal samen met de eisen van de actievoerende leerkrachten, zeggen ze zelf. De werkdruk neemt niet alleen toe doordat het lerarentekort oploopt, andersom zou er ook een lerarentekort zijn omdat de werkdruk hoog is en het salaris te laag. Want waarom zou je je een slag in de rondte werken tegen een salaris dat lager is dan dat van leerkrachten in het voortgezet onderwijs?

Ook in andere sectoren - de zorg, de politie - hebben werkgevers last van de vergrijzing en de ontgroening van de werkende bevolking. Maar het primair onderwijs heeft niet alleen last van een lage instroom omdat er minder jongeren zijn. Toen de eisen voor de pabo in 2015 strenger werden, zorgde dat voor een enorme daling van het aantal eerstejaars. Verder is de uitval onder startende leerkrachten opvallend hoog en het imago van het beroep lager dan dat van andere hoogopgeleide professionals.

Scholen zoeken oplossingen voor de werkdruk niet alleen in meer leerkrachten. Uit een peiling van de Algemene Vereniging Schoolleiders (AVS) bleek gisteren dat scholen de afgelopen twee jaar gezorgd hebben voor meer onderwijsassistenten (35 procent), conciërges (37 procent) en administratieve ondersteuning (34 procent). Dat zijn drie manieren om taken uit het overvolle pakket van de leraar te halen, aldus de AVS.

Er worden namelijk wel voldoende onderwijsassistenten opgeleid en er zijn genoeg conciërges te vinden, zeggen de schoolleiders. Ze moeten die mensen echter wel kunnen betalen. En zo komen ze weer uit bij de eis die vandaag bij minister Slob wordt neergelegd: meer geld voor een hoger salaris en een lagere werkdruk.

'Een fulltimer is toch niet te vinden'

De parttimer

Maaike Han en  geeft les op het de Van der Bruggenschool in Huizen. Beeld Jean-Pierre Jans
Maaike Han en geeft les op het de Van der Bruggenschool in Huizen.Beeld Jean-Pierre Jans

Maaike Han (30) werkt drie dagen per week als intern begeleider op de Van der Brugghenschool in Huizen. Op dit moment werkt ze een vierde dag als groepsleerkracht. "De leerkracht van groep zes is langdurig ziek. Maar omdat deze groep in het verleden al veel invallers heeft gehad, hebben we de leerkracht van groep 7 naar groep 6 verplaatst. Zij werkt vier dagen per week, ik doe nu de vijfde dag. Voor die dag konden we niemand anders vinden. Groep 7 heeft nu verschillende invallers, omdat een fulltime leerkracht toch niet te vinden is. Het is moeilijk, eerder zijn verschillende collega's al eens een dag extra gaan werken nadat iemand een tia kreeg. Ik vind lesgeven leuk, anders zou ik het niet doen, maar ik werk niet voor niets drie dagen per week. Ik heb thuis een baby van negen maanden. Ik werk sowieso tot de kerstvakantie vier dagen. Ik vind het best zwaar, ik hoop niet dat het langer gaat duren."

'Dit vak leer je in de praktijk'

De student

null Beeld xx
Beeld xx

Myrthe Putters (20) heeft haar pabo-diploma nog niet, maar staat al vier dagen per week voor groep 7 van basisschool De Ark in Huizen. De school kon geen andere leerkracht vinden. "Ik geloof niet dat de leiding mij voor de klas zou zetten als ze er niet van overtuigd was dat ik het kan. Ik zou het begrijpen als ouders twijfels hebben, maar daar heb ik niets over gehoord. Ik doe alles: rapporten, informatieavonden over de entreetoets, oudergesprekken.

Het is super fijn om een eigen klas te hebben, want het vak leer je in de praktijk. Maar het vraagt veel van mij om ook mijn opleiding af te ronden. Dat probeer ik versneld te doen, zodat ik begin 2018 mijn diploma heb. Vanaf dat moment kan ik vijf dagen werken en kunnen ze mij meer betalen. Nu word ik betaald als onderwijsassistent."

'Ik val in als het nodig is'

De gepensioneerde

null Beeld xx
Beeld xx

Annet Kelder (69) is gepensioneerd, maar werkt drie dagen per week op daltonbasisschool De Molenwiek in Haarlem. "Als het nodig is, val ik in. Als dat niet nodig is, ben ik een set extra handen in de klas. Vorige week nog heb ik drie dagen voor de klas gestaan. Ik loop hier toch rond, dus dat kan makkelijk. Ik vind het erg leuk om voor de klas te staan, anders zou ik het niet doen. Ik ben laat het onderwijs ingekomen, op mijn vijftigste, dus ik denk dat ik nog wat heb in te halen. We hebben bij ons op school nog niet veel last van het lerarentekort. Alhoewel er al wel eens klassen naar huis zijn gestuurd, bijvoorbeeld op vrijdag. Dan ben ik er niet en kan ik ook echt niet komen, omdat ik op de kleinkinderen pas. Zolang ik het leuk vind en het fysiek aankan, blijf ik lesgeven. Dat kan vast nog minstens een jaar."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden