Is een Eritrese lente in aantocht?

Een vrouw in Addis Ababa neemt een selfie met de vlaggen Eritrea en Ethiopië.Beeld AFP

Dit weekend bezocht de Eritrese president Isaias Afewerki buurland Ethiopië, om een historisch vredesakkoord tussen de landen te bekrachtigen. Wat betekent deze vrede voor het repressieve regime in Eritrea?

De Eritrese bevolking reageerde euforisch op het historische nieuws van vorige week. Na twintig jaar is er eindelijk vrede tussen buurlanden Eritrea en Ethiopië. “Ze vieren feest. Niet omdat ze blij zijn met het regime, maar omdat ze hopen dat vaders, broers en neven terug zullen keren van het front”, zegt journalist Habtom Yohannes, begin jaren tachtig naar Nederland gevlucht uit Eritrea.  

Voor zijn werk heeft Yohannes meerdere malen de met beton bezaaide grens bezocht. Hij zag hoe soldaten jarenlang zwaar bewapend met de modernste wapens de linies moesten verdedigen. Eromheen slechts verwaarloosde dorpen met arme boerengemeenschappen. “Elke dag heerste de angst dat er weer een oorlog met Ethiopië uit zou breken. Niemand wist of de mannen ooit nog thuis zouden komen. En ondertussen stierven mensen, omdat er af en toe nog strijd was.”

Nu de dreiging van het grensconflict na al die tijd voorbij is, kijkt de journalist optimistisch naar de toekomst van zijn geboorteland. Hij hoopt dat de toenadering tot Ethiopië – telefoonlijnen zijn na twintig jaar geopend, het vliegverkeer komt weer op gang en de landen gaan economisch samenwerken – een positieve invloed zal hebben op Eritrea.

De Eritrese president Isaias Afewerki (links) wordt verwelkomd door Abiy Ahmed, de premier van Ethiopië.Beeld AFP

Hervormingen

De nieuwe Ethiopische premier Abiy Ahmed (41) voert in rap tempo allerlei hervormingen door en lijkt gehoor te geven aan de massale protesten die de afgelopen jaren in het land werden gehouden. “Als zo’n man als Abiy met de Eritrese president Isaias Afewerki (72) in contact komt, gaat er misschien wat veranderen”, denkt Yohannes. “Zodra de grenzen met Ethiopië open gaan, zien Eritreeërs dat verandering mogelijk is.” Gevolg is dat ze misschien zullen verhuizen naar het buurland of, net als in Ethiopië, de straat op gaan om hervormingen te eisen.

In het huidige Eritrea is het met de mensenrechten verschrikkelijk gesteld, zegt Felix Horne, onderzoeker bij Human Rights Watch en gespecialiseerd in de Hoorn van Afrika. Sinds het land onafhankelijk werd van Ethiopië in 1991 zijn er geen verkiezingen gehouden en er is geen functionerende grondwet. Vanaf 18 jaar geldt een nationale dienstplicht, die onbeperkt kan duren. Jongeren mogen niet zelf kiezen wat voor baan ze nemen, het grootste deel eindigt in het leger.

Vrijheid van meningsuiting en religie bestaat niet in het land. “Iedereen die kritiek levert op de regering wordt zonder pardon gevangen gezet en gemarteld”, aldus Horne. Er zijn geen onafhankelijke media of een maatschappelijk middenveld dat deze schending van mensenrechten aan de kaak kan stellen. Veel inwoners hebben bovendien moeite om aan basisbehoeften als water en eten te komen. Vertrekken is zelden een optie, aangezien Eritreeërs vaak geen paspoort bezitten en toestemming moeten krijgen van de regering om het land te verlaten.

Het is Horne niet duidelijk of het vredesakkoord ook een signaal is van verandering in het land. Vooralsnog ziet hij geen indicatie voor verbetering. Wel hoopt hij dat Isaias de oneindige nationale dienstplicht wil heroverwegen. “De president gebruikte de oorlog met Ethiopië als rechtvaardiging voor de militaire dienst. Nu er vrede is, kan hij niet meer terugvallen op dat argument. Als hij de intentie heeft te demobiliseren, zou dat een positieve eerste stap zijn”, aldus Horne.

Twee scenario's

Kan dit leiden tot meer hervormingen? “De wonderen zijn de wereld nog niet uit”, zegt Yohannes. De journalist ziet twee scenario’s voor zich. “Hij kan deze ontwikkelingen aangrijpen om met eer te vertrekken. Hij is al oud, zijn gezondheid is niet 100 procent. Dan kan hij een nieuwe grondwet opstellen en leiders naar voren schuiven. Ik verwacht wel dat hij zelf vanaf de achtergrond invloed blijft uitoefenen.”

Of Isaias volgt dezelfde weg als China, zegt Yohannes. “Dus wel hervormen op het gebied van de economie, maar niet van de mensenrechten.” Ethiopië en Eritrea gaan gezamenlijk de havens aan de Rode Zeekust van Eritrea ontwikkelen. Daar kan het kleine land goed geld aan verdienen, omdat het belasting kan heffen op de havens. Ook krijgt Eritrea er met Ethiopië een grote handelspartner bij. Dat kan de economie een sterke impuls geven. In plaats van de macht uit handen te geven, zou Isaias in dit geval zijn eigen positie juist versterken.

Dit laatste scenario ziet Mikal Tseggai - zelf geboren in Nederland, maar met ouders uit Eritrea – ook voor zich. “Als het economisch beter gaat, zijn mensen minder snel geneigd in opstand te komen tegen het regime. Isaias realiseert zich ook wel dat hij nu op een gevaarlijk kruispunt zit.” Tseggai verwacht dat de president zijn propagandamachine nog harder zal laten draaien om te voorkomen dat jongeren de straat op gaan. “Als de economie verbetert, zal hij dat op zichzelf betrekken. Ook gaat hij waarschijnlijk zijn best doen om Eritrea als winnaar van de oorlog te presenteren.”

Toch ziet Tseggai nog een andere mogelijkheid. “Het conflict met Ethiopië was de voedingsbodem voor het hele regime. Isaias zei altijd dat het repressieve beleid en de dienstplicht nodig waren om het land te beschermen tegen Ethiopië. Die angst voor een nieuwe oorlog zat heel diep bij de bevolking. Nu de president hen daar niet meer bang mee kan maken, is het ook mogelijk dat zij de repressie niet meer accepteren.” Grootschalige protesten, zoals in Ethiopië, zijn dan niet ondenkbaar. 

Lees ook: Een historisch moment: de Eritrese president brengt een bezoek aan ex-aartsvijand Ethiopië

Duizenden juichende Ethiopiërs verwelkomden de Eritrese president Isaias Afewerki, tot voor kort hun aartsvijand

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden