Is een computer die crasht lastig, of kunst? Het is maar hoe je hetziet.

In de studio van kunstenaar Geert Mul haalt een computer nachtenlangtelevisiebeelden binnen van een internationale satelliet. De machinevergelijkt elk beeldje met elk ander beeldje, niet op inhoud maar op vorm,en na één miljard rekensommetjes komen de meest overeenkomstige op eenrij te staan. Of ze nou uit reclames of natuurdocumentaires komen, vaakzijn de combinaties verrassend.

door Hans Nauta

Bij marcherende soldaten van het Russisch leger hoort bijvoorbeeld eenfabrieksmachine waar soesjes uitrollen. En volgens de computer passen eenzonnebaadster en een stukje visfilet bij elkaar. Het hoofd van de kijkerzorgt vanzelf voor inhoudelijke lijmrandjes. Muls film illustreert in 7minuut 14 de kracht van beeldmontage. De titel 'The Eye of the Beholder'verwijst niet naar schoonheid maar naar betekenis.

Er staan nog 35 computerkunstwerken de 3,5 uur durende overzichts-dvddie het kunst-, wetenschaps- en technologiefestival Sonic Acts uitbrengtbij het boek 'The Anthology of Computer art'. Onder dezelfde noemer wordenvanaf vandaag tot en met zondag een conferentie met lezingen enfilmvertoningen, en allerlei beeld- en geluidoptredens gehouden in Paradisoen de Balie in Amsterdam. En bij alles is de computer de motor.

Computerkunst is aan 'een comeback' bezig, zegt artistiek leider Lucasvan der Velden (1976). "Mede door de snelle ontwikkeling van software enhardware. En daarnaast groeit de laatste drie jaar de aandacht voor degeschiedenis van computerkunst. Archieven worden opnieuw geopend, werkenworden gekopiëerd of gerestaureerd. En net als in andere velden van dekunstgeschiedenis groeit de canon."

Terugkijkend naar het vroege werk valt op dat sommige hedendaagsekunstenaars met dezelfde dingen bezig zijn als de pioniers. "Vaak zonderdat te weten. Iedereen kent wel wat namen uit de jaren zestig of zeventig,maar dat is het dan. Toen dachten we: laten we die geschiedenis eensonderzoeken."

Het is daarbij nog niet gemakkelijk om een begin te kiezen. "Onsvertrekpunt is een expositie uit 1968 in Londen, getiteld 'CyberneticSerendipity', samengesteld door Jasia Reicardt." Zij opent het festivalvandaag met een lezing over het effect van die tentoonstelling.

"Maar een paar jaar daarvoor werden er kleine computerexperimenten ineen kunstcontext tentoongesteld, in Duitsland en Amerika. Eind jarenveertig al begonnen creatieve technici met de computer te experimenteren.Je had nog geen microprocessor, waardoor computers nog meer fysiekemachines waren. Machinekunst, dat was nog weer eerder begonnen. En in dejaren dertig werd al nagedacht over het mathematiseren van kunst of overgeprogrammeerde schoonheid."

Sonic Acts zoekt vooral naar onbekendere verhalen, dingen die niet meerzo makkelijk te vinden zijn. "We zoeken kunstenaars die in die periodeactief waren en boeken uit die tijd die alleen nog via websites voortweedehandsboeken te vinden zijn. Veel kunstwerken liggen weggestopt inarchieven, in Canada of Parijs, en veel is verloren gegaan, bijvoorbeelddoordat harde schijven niet eindeloos meegaan."

Wat de geschiedenis betreft is er nog veel te doen. Wat het hedenaangaat geeft Sonic Acts het goede voorbeeld met de dvd, een vol engevarieerd overzicht van recente computerkunst. Toch blijft het na hetkijken een lastige vraag: hoe ziet computerkunst er uit? "Het ziet er nietuit, want het kan alles zijn. Drukwerk, muziek, optredens, softwarecode,of dingen die alleen op internet gebeuren, het is zo veelvormig. Bijschilderkunst hang je uiteindelijk een schilderij aan de muur. Bijcomputerkunst hangt het eindproduct van de maker af."

Vaak lost de computer op in het kunstwerk, of in de performance. "Datzie je ook in ons muziekprogramma: er zijn muzikanten die alleen met eenlaptop optreden maar ook bands die de laptop naast hun trompet of accordeongebruiken. Voor beiden is de computer een razend flexibel instrument."

De tweezijdige dvd bevat aan de ene kant werken waarin beeld en geluidsamenvloeien. Vaak kijk en luister je naar computerprocessen. Dat levertabstracte beelden op met elektronische klanken. Soms is het resultaatvisueel zo geavanceerd dat de maker zo bij de special effects-afdeling vaneen Hollywoodstudio zou kunnen werken.

"De B-kant gaat over de vraag hoe de computer onze blik op dewerkelijkheid beïnvloedt, verkleurt of vertroebelt. Veel kunstenaarsspelen met de waarneming van de kijker. Of willen hem ergens bewust vanmaken." Geert Mul bijvoorbeeld, of Peter Luining die zelf eeninternetbrowser ontwikkelde, een programma zoals Microsoft Explorer,waarmee informatie zichtbaar wordt.

Maar als je in zijn 'ZNC browser 2.0' een internetadres intypt, zie enhoor je allerlei kleuren, tekens en klanken. "Hij gebruikt de broncode vande pagina en laat de onderliggende structuur ervan zien. Door opmaakcodeseen andere functie te geven, levert dezelfde data een volstrekt anderresultaat op."

Deze zogenoemde 'datavisualisatie' is heel actueel. "Er wordt steedsmeer data verzameld en daarbij wordt vaak verondersteld dat je alles opéén manier kunt benaderen. Kunstenaars als Luining betwijfelen dat. Erzijn veel meer manieren om naar het internet te kijken dan alleen door eenGoogle-venster."

Ook de kunstenaar Jodi heeft browsers gemaakt die de boel expresontregelen. "Dit soort werken vertelt iets over de verwachtingen van degebruiker, over hoe we omgaan met technologie. Je kunt zeggen: een computerdie crasht is een probleem. Maar je kunt ook zeggen: het is interessantekunst. Het is maar net hoe je ernaar kijkt."

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden