Is een andere leider de oplossing?

De demonstraties tegen de regering hebben een sluimerende tegenstelling in Oekraïne weer aan de oppervlakte gebracht. Het westen tegen het oosten, Europa tegen Rusland.

Ze hebben zich op deze zaterdagmiddag honderd vierkante meter van Dnjepropetrovsk toegeëigend om hun boodschap te verkondigen, de vier mannen van de Unie van oud-Sovjetofficieren in Oekraïne. Lenin torent hoog boven hen uit op zijn sokkel, en overziet het toneel met zijn granieten blik.

Ironisch genoeg pal tegenover het Europaplein spreken de heren om beurten hun publiek van een handjevol bejaarde luisteraars toe. "Het moet verboden worden om akkoorden te sluiten met de Europese Unie", zegt de een. "De oppositie zaait verdeeldheid, gesteund door buitenlandse agenten", beweert een ander.

"De zuidelijke Krim-regio wil zich aansluiten bij Rusland, maar wij zijn tegen het uiteenvallen van Oekraïne", zegt een derde, terwijl een vierde doordraaft over "de kannibalen in Brussel" die "nu onze meisjes komen vermoorden en hen inblikken en verkopen". De politieke crisis en de wekenlange demonstraties tegen de Oekraïense regering van president Janoekovitsj maken nogal wat onderbuikgevoelens los bij deze communisten.

Na de toespraken volgt een stemming onder het publiek. "Wie is er voor het in het gevang gooien van de hele oppositie? En wie voor het uitzetten van alle buitenlandse agenten?" Het handjevol steekt de armen omhoog. Voorstellen aangenomen.

Geconfronteerd met de boude stellingen van zijn sprekers, neemt de voorzitter van de officierenclub Viktor Martsjenko (45) er achteraf afstand van. "Iedereen mocht hier zijn eigen mening geven, maar zelf sta ik niet achter dat soort uitspraken."

Hij wordt ruw onderbroken door een oudere vrouw met een witte bontmuts die roept dat ze niet wil leven in een land waar homo's gelijke rechten krijgen, en weg is ze weer. Martsjenko haalt zijn schouders op en gaat onverstoorbaar verder: "Onze positie is dat Oekraïne niet uiteen mag vallen. We willen verder met West-Oekraïne".

Warm café
De grote demonstraties in de hoofdstad Kiev tegen de regering-Janoekovitsj, nu in hun vierde week, hebben een sluimerende tegenstelling in het land weer aan de oppervlakte gebracht; die tussen het westen en oosten van het land.

De meeste demonstranten komen uit de hoofdstad zelf en uit het westen van Oekraïne. Deze regio werd pas aan het eind van de Tweede Wereldoorlog door de Sovjet-Unie ingelijfd en richt de blik liever op Europa. In het oosten en zuiden wonen overwegend Russisch-sprekenden die zich meer verbonden voelen met Rusland.

Het groepje communisten strijkt neer in een warm café aan een van de brede straten van Dnjepropetrovsk om even bij te komen van de vrieskou. "Onze samenleving is verdeeld in mensen die zijn geboren in de Sovjet-Unie en zij die later geboren werden in het onafhankelijke Oekraïne", legt Martsjenko uit. De mensen in het westen reizen vaker naar het buitenland, en de mensen hier en in het zuiden doen dat niet. Wij doen hier onze eigen dingen, en er wordt veel en hard gewerkt."

"Het oosten van Oekraïne draagt veel bij aan de staatsbegroting", vult Aleksandr Varoesjko (53) aan, die zijn bruine bontmuts naast zich op de bank heeft gelegd. Hij is hoofdingenieur bij een machinefabriek. "De regio Dnjepropetrovsk zorgt voor 20 procent van de staatsinkomsten. Ook het westen van Oekraïne leeft daarvan."

Ook de nu onder vuur liggende president Janoekovitsj komt uit het oosten, en velen hier stemmen op hem. Hij zag in november af van de ondertekening van een associatieverdrag met de Europese Unie, en ging verder onderhandelen met Rusland over een douane-unie. Die plotselinge ommezwaai was de aanleiding voor de huidige massademonstraties tegen zijn regering.

Maar in het oosten blijven velen hem steunen. "Ik vind hem goed omdat hij voor onze belangen opkomt", zegt Ljoebov Aleksandrovna (63), een etnische Russin die sleutelbeheerder is van een lesgebouw van de Nationale Oekraïense Academie voor Metallurgie. "Janoekovitsj zal misschien corrupt zijn, maar niet erger dan de andere politici. In Oekraïne is iedereen die macht heeft corrupt."

Het aftreden van de president zal de situatie niet helpen, vindt Aleksandrovna. "Natuurlijk wil ik ook een regering die niet corrupt is, maar de oppositie heeft ook geen goed alternatief. Ze schreeuwen alleen maar 'weg met die bende', maar wat hebben zij dan te bieden? We hebben in de ruim twintig jaar sinds de onafhankelijkheid al zoveel leiders gehad, maar er is niks veranderd."

Sovjet-woonblokken
In de auto op weg naar de oude Karl Liebknecht-fabriek van metalen buizen en treinwielen glijdt eerst de bombastische Stalin-architectuur in het centrum voorbij, maar in de buitenwijken op de linkeroever van de Dnjepr waar de fabriek is, maken die plaats voor veel betonnen Sovjet-woonblokken.

Bij de fabriek stapt een bewaker met een pet als een luifel naar buiten en zwaait druk met een arm: "Geen foto's van de poort graag". Waarom is niet duidelijk, maar een praatje wil hij even later wel maken. "Iedereen moet weg, Janoekovitsj en ook iedereen die op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev staat", zegt de 60-jarige Aleksej. "Het leven is hier zwaar. Iedereen lijdt onder deze regering, nu kan er misschien iets beters komen. Maar de oppositie moet wel een leider kiezen, anders ben ik bang dat er onderling ruzie komt."

Zoals Aleksej zijn er meer mensen in het oosten van Oekraïne die Janoekovitsj niet meer door dik en dun steunen. In een traditioneel Oekraïens eethuis zitten Sasja Kosenko (27), een chemisch ingenieur, die met zijn vriendin Oksana Ganotsjenko (26). Zij heeft ook genoeg van haar president.

"Ik denk dat het beter is dat hij vertrekt", zegt Oksana. "De afgelopen jaren is de situatie alleen maar slechter geworden. De prijzen stijgen, de salarissen dalen. En de regering pakt ons veel af. Zij leven er goed van, maar geven niets om ons."

Haar vriend is het niet met haar eens. "Ik ben nog steeds voor Janoekovitsj, want dan is er tenminste nog iets van stabiliteit", vindt Sasja. "Ik heb het gevoel dat we moeten kiezen tussen EU, Rusland of op onszelf blijven. Dat laatste is misschien het beste, want nu is onze economie in balans. Als je Oekraïne openstelt krijgen we veel import en hoge prijzen en misschien ook veel werknemers uit lage lonenlanden die onze banen inpikken."

Azjorski-markt
Op de rommelige en modderige Azjorski-markt in het centrum glibbert een bejaard stel met wat tassen met boodschappen over de met ijs bedekte trottoirs. Valentin Verenjov (75), een academicus in technische wetenschappen, zegt in 2010 op Janoekovitsj te hebben gestemd, maar zal dat niet weer doen.

"Hij heeft het volk nooit goed uitgelegd wat het akkoord met de EU behelst en welk goeds er in Rusland op ons wacht. Hoe kunnen wij dan een goede afweging maken?", zegt Verenjov. "Hij wil gewoon weer president worden bij de volgende verkiezingen en het oosten vindt dat goed. Janoekovitsj is alleen over de EU begonnen om ook stemmen in het westen te kunnen winnen."

De academicus vindt het "belachelijk" dat de politie de demonstranten in Kiev eerder met wapenstokken te lijf is gegaan, maar wat hem betreft hoeft de president niet meteen weg. "Laat hem maar zitten tot het eind van zijn termijn, en dan gaan we kijken of we iemand kunnen vinden die beter is. We zeggen hier dat je niet van paard moet wisselen tijdens de race."

Ljoebov Aleksandrovna in het metallurgisch instituut steekt nog een paar van haar sleutels in de daarvoor bestemde vakjes. Ze blijft redelijk optimistisch over de situatie. "Janoekovitsj praat nu met de oppositie. Ik denk dat het uiteindelijk wel goed komt, maar dat kan nog wel even duren. We zijn eigenlijk al te diep weggezakt. We hebben erg verschillende visies. Ik hoop in elk geval dat het land niet uit elkaar valt."

Dnjepropetrovsk
De grote oostelijke stad Dnjepropetrovsk op beide oevers van de machtige Dnjepr-rivier ademt industrie. Overal in deze regio staan de schoorstenen van de zware metaalindustrie die hier in de Sovjettijd werd gevestigd. De vierde stad van Oekraïne heeft opleidingen voor metallurgie en veel andere technische instituten. Het was deze stad waar West-Europa bang voor was tijdens de Koude Oorlog. In Dnjepropetrovsk werden onder meer de beruchte SS-20 raketten gemaakt, die met kernkoppen konden worden uitgerust. De stad was in die tijd hermetisch afgesloten voor buitenlanders, maar werd onder president Gorbatsjov, kort voor het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991, weer opengesteld.Het leven in deze regio is niet eenvoudig. De winters zijn lang, koud en donker, de zomers vaak heet en veel mensen doen zwaar industrieel werk.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden