Is dit nog wel een stadswandeling

Er hangt in Vlissingen iets strategisch in de lucht - zowel militair als economisch. Dat zal er wel nooit helemaal uitslijten, ook al is er veel veranderd, of verdwenen, of op z'n retour - en het concentreert zich vooral op de boulevard. Het is een mengsel van kazematten en loodsboten, van de veerboot op Scandinavië en marine-fregatten, van VOC-pakhuizen, scheepswerven, mosselen en frites.

Komend uit het station, voorbij de grote op- en afritten van de veerboot naar Breskens, wijst de weg naar de boulevard zich vanzelf, en na de eerste bocht voorbij de sluizen waait de zeewind je tegemoet. Hier klotsen de golven tegen de dijk, met kleine, gekrulde schuimkopjes. Het licht valt er in schuine banen, tussen de wolken door, en er liggen schepen op de rede - bij eb met de neus richting Antwerpen, bij vloed draaien ze weer langzaam om hun as, en wijzen ze richting zee.

Achter de dijk, rechts, doemen de grote loodsen op van de Koninklijke Schelde. Het nieuwe glazen gebouw van de scheepsradar staat er, en verderop de molen uit 1650, een grote stenen bovenkruier. Tegenwoordig ligt hier ook het rare zwarte milieu-monument dat in 1991 van z'n sokkel op het strand van Boulevard Evertsen losgeraakt was. Hier is ook de plek waar de geallieerde troepen zijn geland, in 1944, voor de bevrijding van Walcheren. En wat verderop is sinds kort een reconstructie geplaatst van geschut uit de tijd van Napoleon: kanonnen compleet met een gebruiksaanwijzing in vier stappen. Het witte ge-bouw in de diepte, aan de stadskant van de dijk, was vroeger de Oranje-kazerne van de soldaten van Willem III.

Aan het eind van de dijk staat het Arsenaal, op de plek waar Napoleon een militair hospitaal had willen bouwen. Het vroeger tamelijk veronachtzaamde, pakhuisachtige gebouw is nu de topattractie van Vlissingen geworden. 'Beleef het allemaal, in het Arsenaal.' Er is een 65 meter hoge uitkijktoren naast gebouwd en een appartementencomplex 'Résidence Maritime'. Ter opvrolijking hangen er Disneyachtige piratenfiguren uit de ramen, en Paddeltje in z'n scheepswant, als aanvulling op het plechtige standbeeld van admiraal Michiel Adriaansz. De Ruyter, boven op het Keizersbolwerk.

Dan is er het gezicht over de oude binnenstad, met vóóraan het Beursgebouw, en met de toren van de St. Jacobskerk boven de daken uitstekend, samen met de hijskranen van De Schelde en het kleine torentje van het huis van reder Lampsins aan de Nieuwendijk, aan de Vissershaven die tegenwoordig jachthaven heet. (Het huis van een andere beroemde redersfamilie, Van Dishoeck, dat tot 1965 als stadhuis diende, is tot Vlissings schande, en achteraf gezien onnodig, gesloopt voor de scheepswerf).

Meer stadinwaarts, voorbij het drukke winkelcentrum (waarvoor de karakteristieke ronde muur van de Schelde-werf neergehaald is) ligt het 'Zeemanserve' te midden van treurig-stemmende parkeerterreinen. Achter het rijtje kleine Jugendstil-villa's voor de Belgische loodsen ligt de Slijkstraat die R. J. Peskens (G. A. van Oorschots pseudoniem) beschreef als 'één aaneenschakeling van krotten'. En in het Bellamypark staat de fontein van Betje Wolff en Aagje Deken en het standbeeld van mensenredder Naerebout.

Het restje Koopmanshaven heeft frivole nieuwe kademuurtjes en trapjes naar het Keizersbolwerk. (Als u straks onder de boulevard langs, over de zeewering terugloopt, langs Napoleons kazematten en de loodsensteiger (wat bij hoog water en stormachtig weer misschien niet zonder natte voeten gaat), komt u uit bij de gewelven ónder dit bolwerk.) Aan de Boulevard de Ruyter liggen de twee, door de jaren heen in min of meer hartelijke rivaliteit levende loodsen-sociëteiten, de Nederlandse en die van de 'Belzen'. Verderop is ook de zeevaartschool waarvoor de 'blikken' 's ochtends vroeg over de bouvelard aan komen fietsen. Tot voor kort was de radarpost van de zeevaartschool, samen met de Gevangentoren (die ook de 'Bomvrije' wordt genoemd) en de gestreepte flats daarachter maat-bepalend voor de boulevard. Als er dan zo'n groot kasteel van een schip langzaam de bocht om kwam stomen, stak die nog bóven de Bomvrije uit.

Dat is nu dus wel anders. Er zijn nieuwe bouwwerken verrezen met namen als Résidence Belvédère en Plaza. Het allernieuwste complex (waarvan een deel 80 meter hoog moet worden) zal het laatste stuk gat voor de Leeuwentrap opvullen - beneden aan de voet stopje de elektrische tram voor het badstrand). Ook dit Britannia heeft inmiddels nieuwbouwplannen. Maar Toon's snackbar houdt dapper stand, en aan het eind van de boulevard staat het mooie Wooldhuis, dat opgeknapt wordt.

Tot slot is er de Nolledijk, met het zicht over de Vlissingse baai, waar in het seizoen soms een zacht tjoekend garnalenbootje rondscharrelt en twee of drie met meeuwen omzwermde vissersboten, met hun uit het water opgelichte netten langszij, naar huis terugkeren. Op de kop van de dijk, waar de enorme zeeschepen rakelings langs varen, staat het windorgel van bamboe, dat in zijn relatief korte bestaan al tweemaal het drama van ondergang heeft gekend. En daar, westwaarts, voorbij het schuin aflopende basalt, ligt het Nollestrand, en de dijk waar A. den Doolaard in 'Het verjaagde water' over schrijft. De brede monding van de Schelde waaiert hier uit tot Noordzee. De duinenrij verdwijnt langzaam uit het zicht in de flauwe bocht naar Zoutelande. De zwarte lijnen van de paalhoofden tekenen zich af, de ene na de andere, steeds verder weg. Van dichtbij zijn het dubbele rijen zilte, pokdalige palen, soms nog na-knisperend van de laatste vloed, met plukken zeewier en stukjes touw deinend in achtergebleven poelen water tussen de brokken basalt en beton van de vroegere verdedigingswerken.

Hier zijn oneindig veel tinten grijs, helder, scherp, of zacht en heiig. . . Dat is het mooiste van Vlissingen, het licht, over het water, over het strand, bij eb en bij vloed, en over de groen behelmgrasde duinen. Kortom, voor een stadswandeling is de boulevard misschien een beetje weinig stad, maar is dat erg?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden