Is dit een hipster, een moslim of een Jood?

vooroordelen | Het Joods Historisch Museum probeert mensen bewust te maken van aannames op basis van uiterlijk. 'Oordelen is geen misdrijf, maar kan vervelende gevolgen hebben.'

Met wie wil je niet op vakantie? De vraag verschijnt op een scherm onder vijf foto's. Het zijn gezichten van mensen met verschillende huidskleuren en outfits: een getinte dame met een rode tulband, een blonde vrouw, een man met een baard in een Arabisch gewaad. Als je iemand aanklikt verdwijnt die van het scherm. Dan verschijnt de volgende vraag: met wie wil je niet vast komen te zitten in de lift?

De installatie staat bij de ingang van een tentoonstelling in het Joods Historisch Museum in Amsterdam over oordelen en vooroordelen die vandaag opent. Het moet bezoekers bewust maken van de manier waarop zij zelf mensen inschatten op basis van uiterlijk.

Het museum wil met de tentoonstelling bijdragen aan de heftige discussies die momenteel spelen in Nederland. Over vluchtelingen en Zwarte Piet bijvoorbeeld. "Discussies raken steeds meer gepolariseerd", zegt directeur Emile Schrijver. "Als museum willen we het grijs laten zien tussen zwart en wit."

De tentoonstelling is onderverdeeld naar uiterlijke kenmerken. Bij het thema baard kun je een quiz doen met plaatjes van baarden: hoort dit pluizige geval bij een hipster, een moslim of een Jood? Bij het thema neus worden vooroordelen over Joodse neuzen behandeld en is een fotoserie te zien over Iraniërs die hun neus laten verbouwen. Bij het thema hoofdbedekking kun je een filmpje zien over een vrouw die over straat loopt in Manhattan in een strak shirtje (ze wordt telkens aangesproken) en daarna dezelfde route neemt met een hidjab (ze wordt met rust gelaten).

"Als je mensen aanspreekt op vooroordelen, zetten ze snel hun hakken in het zand", legt curator Carine Lacour uit. "Ze voelen zich veroordeeld. Oordelen is geen misdrijf, zeggen wij, maar kan wel vervelende gevolgen hebben. We laten zien welke vooroordelen er zijn en hoe ze in de geschiedenis zijn veranderd. En we stellen veel vragen."

Een vraag die bijvoorbeeld opkomt als je rondloopt: kun je aan de hand van iemands kleding herkennen wie of wat hij is? Niet altijd, blijkt. Er zijn verschillende filmpjes en foto's over misverstanden gebaseerd op uiterlijk. Bijvoorbeeld een videofragment van een orthodoxe Jood die bij mormonen komt en denkt dat ze vanwege hun outfit wel Jiddisch zullen verstaan. Of een foto van een hipster met een blauw oog: hij heeft klappen gekregen omdat mensen dachten dat hij bij IS zat.

Hoewel de tentoonstelling voor ongeveer de helft over Joden gaat, is het geen tentoonstelling over antisemitisme, zegt de directeur nadrukkelijk. Een Joods museum is bij uitstek het museum om iets te doen met vooroordelen, vindt hij. "Wij kunnen daar met ons verleden goed over informeren."

Maar zijn mensen die naar musea gaan niet vaak mensen die juist erg bewust zijn van vooroordelen? "Dat is zo", zegt Schrijvers. "De werkelijke uitdaging zit hem erin om mensen naar het museum te krijgen die normaal niet komen."

Daarom probeert het museum ook met alle macht scholieren naar binnen te krijgen. Dit is niet gemakkelijk, want scholen met veel Turkse en Marokkaanse scholieren zijn afhoudend omdat ze denken dat de kinderen niet naar een Joods museum willen. Die scholen probeert het Joods Historisch Museum al een jaar te bereiken met speciale programma's over vooroordelen. "We gaan naar hen toe en nodigden ze dan hier uit", zegt Schrijvers.

Bij het einde van de tentoonstelling hangt een scherm waar de gezichten van het begin weer te zien zijn. Nu staan er percentages bij over hoe de bezoekers geantwoord hebben. Intussen zijn we erachter gekomen dat de man in het gewaad een kunstenaar is. Maar bijna niemand wilde met hem in de lift vast komen te zitten.

De tentoonstelling is te bezoeken tot 17 april 2017.

Documentaire: invloed kleur op het denken

Hebben jullie het gevoel dat witte mensen goed integreren in Nederland? Wat een rare vraag, zegt een vrouw in de nieuwste film van Sunny Bergman. "Witte mensen hóéven toch helemaal niet te integreren?" In 'Wit is ook een kleur' (morgen om 21.05 uur op NPO2) onderzoekt Bergman wat het is om wit te zijn. Hoe beïnvloedt dat het denken? Dat houdt haar bezig sinds ze stelling nam tegen Zwarte Piet. Het bezorgde haar veel haatmail. Bergman, nooit bang voor de confrontatie, belt haar internetbelagers op: 'Dus u wilt mij niet meer doodslaan?'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden