Is dit de islam? Laat maar zitten dan, zegt jong Mali

reportage | Jihadisten zijn weg uit Noord-Mali, maar imago islam kreeg een fikse deuk

De baarden zijn geschoren, er wordt weer gerookt en gevoetbald op het uitgestrekte zandplein voor de grote moskee in Timboektoe. Vluchtelingen keren geleidelijk aan terug. Geen publiekelijke lijfstraffen of verwoesting van graftombes meer. Twee jaar na de verjaging van de jihadisten lijkt het leven in de stad in het noorden van Mali weer genormaliseerd.

Maar dat is schone schijn, zegt Abdourahamme Hasseye Toure, afkomstig uit Timboektoe. Hij onderzocht voor het Malinese bureau Cercad de gevolgen van het opdringen van 'een islam die we nooit hadden gekend'. Behalve schade aan erfgoed, winkels en radiostations, trauma's bij verkrachte vrouwen en wantrouwen tegenover hen die heulden met de 'gekken van God', stuitte Toure ook op geloofstwijfel. "Als ons geloof dit geweld voorschrijft, dan hoeft het niet voor ons", vertelden jonge moslims hem. De bezetting heeft een identiteitscrisis veroorzaakt, meent Toure. Mensen zijn diep geraakt in hun geloof en zien zich geconfronteerd met vragen over de principes en praktijken van hun religie.

"Tijdens ons noodhulpwerk ontmoetten we heel veel mensen, vooral jongeren, die zich na het extremistische geweld niet meer thuis voelden in de islam. Ze begrepen hun eigen geloof niet meer", vertelt ook Sekou Kane, medewerker van ontwikkelingsorganisatie Icco West-Afrika. Kane vertelt van een gesprek met een imam van de eeuwenoude Sankore-moskee, die als een van de weinigen weerstand tegen de bezetters bood. Hij ziet veel haat, vertelt Kane, terwijl hij de imam citeert: "Er is leiderschap en reflectie nodig binnen ons geloof. De bezetters waren geen moslims. Willen we hier weer goed kunnen samenleven met iedereen, dan moeten we de mensen helpen begrijpen wat de echte islam is."

Deze verwarring is mede een gevolg van een groeiende invloed van het wahabisme die al langer gaande is in Mali, zegt Fatoumata Toure, een religieus leidster uit Timboektoe. Het wahabisme is een fundamentalistische soennitische stroming, in Nederland ook wel bekend als het salafisme. En dat terwijl de meeste Malinese moslims al eeuwenlang een gematigde islam praktiseren. Maar met de groeiende financiële steun vanuit de golfstaten voor de bouw van moskeeën, scholen en studiebeurzen, komen al vele jaren lang ook andere ideeën binnen, zegt zij. "Iedereen mag hier komen preken. We controleren helemaal niet wie wat doet en met welke boodschap."

Nu de jihadisten zijn vertrokken, tekenen de littekens zich in Mali af. "Timboektoe is zo goed als dood", zegt de geestelijke Toure, die haar eigen familie tijdens de bezetting in een vrachtwagen wist te evacueren. "Er is grote armoede en werkloosheid onder de bevolking die voorheen van het toerisme leefde. De reïntegratie van jongeren die samenwerkten met de jihadisten is een probleem. En het imago van de islam heeft een flinke deuk gekregen."

Toure denkt er veel over na hoe je in de moderne tijd de kennis over de islam overbrengt aan de jeugd. "In de islam gaat het niet alleen om bidden, maar ook wat je ervoor en erna doet en hoe je met andersgelovigen om gaat. Wij religieus leiders moeten dat beter communiceren, in de moskee, maar ook via radio en internet", meent ze. "We genieten groot respect, we zijn de brandweer van de maatschappij. Als de vlam in de pan slaat, grijpen wij in."

In een lemen studio van radio Bouctou, het enige radiostation in Timboektoe dat niet door de jihadisten werd vernield, maar wel tijdelijk door hen werd overgenomen, klinkt een audio-opname van een religieus lied. Twee jaar terug mocht journalist Abdoullaye Traore niets anders doen dan uitzenden wat de rebellen hem dicteerden. Nu wordt er weer vrij gepraat.

Traore verwelkomt Elphadi Wangara, imam van de Sidyehyaa-moskee in Timboektoe. Druk gebarend, met een koptelefoon over zijn witte moslimmutsje en een zwarte rozenkrans in de hand, roept de imam op tot tolerantie. Zijn boodschap reikt tot in de verste uithoeken van Timboektoe: "De Koran zegt dat je je naasten moet helpen, of ze nou moslim, jood of christen zijn."

Bevrijd van de rebellen

Twee jaar geleden werd Noord- Mali door het Franse en Malinese leger bevrijd uit handen van jihadistische rebellen. De bezetting duurde negen maanden maar tot op heden zorgen gewapende groepen voor onrust en geweld.

De VN-missie Minusma in Mali was met 28 dode en 75 gewonde blauwhelmen in 2014 de gevaarlijkste missie. Nederland heeft daar circa 450 militairen.

Een Nederlandse Apache-helikopter doodde vorige week 5 à 7 Toeareg-rebellen. Sindsdien wordt er bijna dagelijks gedemonstreerd tegen de VN in Gao en Kidal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden