Is dementie een kans?

Soms droom ik raar. Bert Keizer buigt zich in zijn zwarte jasje over mij en dan weet ik al hoe laat het is. Je bent dement, zegt hij terwijl hij mijn hoofd beklopt om te horen of er iemand in zit. Dat is 'pijnlijk', 'gruwelijk', 'een rotziekte'. Eenmaal wakker, denk ik: Allemaal waar. En dan?

We werken allebei met demente ouderen, maar als geestelijk verzorger heb ik daarop een totaal andere kijk dan Keizer. Het is voor een arts ook niet gemakkelijk: je wilt toch genezen en dat gaat hier een beetje moeilijk.

In mijn vorige column schreef ik dat dementie ook een kans is. Dat is niet politiek correct, blijkens veel reacties. Alsof ik de pijn en moeite zou bagatelliseren. Het tegendeel is waar. Ik huldig zelfs de bizarre opvatting dat we niet zonder lijden kunnen. Dat heeft iets te maken met 'de glorie van de Gekruisigde'.

Hier schuren we direct al tegen de dwaasheid van het geloof aan ('stuitend', vindt Keizer). Wij vinden ons ik bijzonder belangrijk en speciaal. Maar de traditie van spiritualiteit, van boeddhisme tot christendom, lacht daarom. In werkelijkheid is er helemaal geen ik. Dat is een illusie, een constructie van ons denken en onze cultuur (daarom raadt de Bijbel ons aan om het ik te 'kruisigen'). Pas recent hebben de wetenschap en filosofie dit ook ontdekt.

Medisch gezien is dementie een ramp. Vanuit spiritueel oogpunt is ze een gratis training in ik-verlies. Inderdaad, dat brengt leed met zich mee. Het is een heel andere situatie, maar er is een verre overeenkomst met de pijnlijke praktijk van ascese - van de monniken die strijd voerden tegen hun grijpgrage ik, tot de mensen die vandaag op een meditatiekrukje zuchten.

Waarom zou je eigenlijk je ik willen verliezen? Om de glorie. Wat mij raakt in veel dementerende ouderen is hun transparantie. Ze verbergen zich niet meer achter een 'ikkige' rol maar zijn precies zoals ze zijn. Ze leven hier en nu.

Sommigen vinden dat 'relikul' of 'sentimenteel'. Maar wat ik bedoel heeft weinig met sentiment te maken. Het gaat om een wijze van 'zien'.

In zeker opzicht lijdt onze hele maatschappij aan een vorm van geheugenverlies. We zijn vergeten dat de zorg is ontstaan uit het evangeliewoord dat we, in het helpen van een zieke of arme, Christus zelf ontmoeten. Dat is geen dogma maar een beleving. Het is de glorie die, voorbij de illusie van het ik, de fundamentele waardigheid en identiteit is van elk mens.

Wie Keizer leest, moet wel denken dat een verpleeghuis het voorgeborchte van de hel is. Maar hoe kan het dan dat ik de meeste verzorgers vrolijk met de bewoners zie optrekken? Ze zien iets in die ouderen wat hun aandacht en respect oproept, wat ik de glorie van God noem. Die is objectief, komt van 'de andere kant', en kun je vaak beter zien naarmate iemands ik verdwijnt (een proces dat een pijnlijke aanslag is op de ik-betrokkenheid van de familie; ook zij hebben te maken met een ongezochte ascese.)

Die glorie is de reden waarom ik geïnspireerd wordt door dementerende ouderen. Of ze nu happy zijn (meestal), naar poep ruiken (dan tip ik een verzorgster), wanhopig zijn (dan krijgt iemand extra aandacht of een kalmerend pilletje - Bert, waar ben je?), dommelen in de kerkdienst (heel verstandig), of mij uitschelden voor 'dokter'.

Vaak vergeet ik door hen mijzelf, zodat we even collega's in de zelfvergetelheid worden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden