Jubileum

Is de revolutionaire geest eruit bij Leefbaar Rotterdam?

Tijd voor een feestje: Leefbaar Rotterdam viert zijn vijftienjarig bestaan. Beeld Arie Kievit

Op de dag dat Trump tot president van Amerika werd gekozen, vierde Leefbaar Rotterdam zijn vijftiende verjaardag. De partij voor de gewone Rotterdammer, die al die jaren haar 'stinkende best' doet om de vergetenen niet te vergeten. Kun je in het centrum van de macht staan, zonder tot het establishment te gaan behoren?

Woensdagochtend om half 9 gaan de gedachten van Ronald Sørensen precies vijftien jaar terug. Op 9 november 2001 richtte hij Leefbaar Rotterdam op, de partij die een half jaar later met lijsttrekker Pim Fortuyn een politieke aardverschuiving in Rotterdam en in Nederland teweeg zou brengen. "Natuurlijk doet dit me aan toen denken", zegt hij als hij op televisie ziet hoe Donald Trump genoeg kiesmannen heeft voor het presidentschap. "Dit is de opstand van de gewone man, die genoeg heeft van het establishment."

Even later belt Marco Pastors op. "Ronald", zegt die: "Nu weten we zeker dat Pim minister-president was geworden". Even later tweet de oud-wethouder: 'Het begon met Pim'.

Die avond viert Leefbaar zijn vijftienjarig bestaan, in het NRC Café aan de Witte de Withstraat in het centrum van Rotterdam. De sfeer is opgetogen, mede dankzij Trump. Fractievoorzitter Ronald Buijt heeft de hele nacht met groeiend enthousiasme tv gekeken. "Ik vind het mooi dat het voor arme mensen, die door de elite altijd als mislukkelingen zijn weggezet, mogelijk is om nee te zeggen tegen het establishment."

Ook hij ziet parallellen met Rotterdam in 2002. "Voor het eerst in Nederland werd hier het taboe doorbroken om open te praten over de wenselijkheid van de multiculturele samenleving." En de elite reageert altijd hetzelfde, zegt Buijt: "In 2002 had PvdA-lijsttrekker Els Kuijper het over een meisje dat dacht dat haar papa door Leefbaar niet meer het land in mocht, na een bezoek aan opa in Turkije." Zoals de gevestigde orde altijd doembeelden schetst na electorale afstraffingen: "Na het Europareferendum van 2005 zou het licht uitgaan, de Brexit zou leiden tot hel en verdoemenis. Maar kijk eens: na de overwinning van Trump staat Wall Street in de plus."

Buijt verzucht: "Hoeveel signalen wil je krijgen dat er echt iets moet veranderen? Iedere keer zegt het establishment: Hoe is dit mogelijk? Hebben we iets over het hoofd gezien? We zullen beter luisteren." Buijt haalt Trump aan: "Wij doen onze stinkende best om the forgotten niet meer te vergeten."

Tekst loopt door onder afbeelding.

Beeld Arie Kievit
Wethouder Joost Eerdmans (midden) met links van hem Benvenido van Schaik en Hennie van Schaik. Rechts van Eerdmans oprichter Ronald Sörensen en fractievoorzitter Ronald Buijt. Beeld Arie Kievit

Boze buurtbewoners

Een kleine vijftien kilometer verderop, in een sporthal in Hoogvliet staat Maarten van der Jagt. Woedend is hij. De gemeente Rotterdam wil twaalf statushouders tegenover zijn huis vestigen. Maar tot vanochtend wist hij van niks. Zoals veel van de tweehonderd buurtbewoners in de zaal. Als de aanwezige wethouder zegt dat hij er niets aan kan doen dat vluchtelingen het oude pand van de gemeentewerf betrekken, roept Van der Jagt uit: "Lafaard! Als jij straks je kinderen op bed legt, ben jij dan een trotse vader? Onze kinderen lopen risico met die asielzoekers in de wijk!"

De dertigjarige sprinklerinstallateur is lang niet de enige boze Hoogvlieter in het zaaltje. 'Kanker op!' roepen een paar buurtgenoten. En: 'Zet ze op de Maasvlakte!' De bijeenkomst duurt welgeteld een kwartier. Dan komen de woedende burgers zo dicht bij de wethouder, dat de politie het onveilig vindt worden. Een agent begeleidt de bestuurder de zaal uit, zijn dienstauto in. Buurtbewoners bonzen op de ramen en de menigte dreigt de auto in te sluiten, de chauffeur rijdt volgens omstanders met piepende banden weg. Daarbij raakt hij het been van een vrouw.

Die vrouw is Jacqueline de Wijer (49), en ze loopt de volgende dag nog een beetje mank. Ze vindt het maar niks dat sommigen met ziekten scholden. En zij probeerde de menigte nog tegen te houden, toen die achter de wethouder aan ging. Maar ze is nog altijd boos over de plannen van het stadsbestuur. "Het zijn er maar twaalf ja. Maar de mensen voelen zich belazerd. Ze vragen niet of we het ermee eens zijn, we krijgen het door onze strot geduwd."

Het kwaadst is ze op de wethouder. "Ik heb nooit iemand meegemaakt die zo géén overwicht had op een ruimte. Stond hij een uit het hoofd geleerd verhaaltje op te zeggen." Ze stapte op hem af. "Ik zei: 'Je moet je schamen. Pim zou zich zes keer omdraaien in zijn graf'. Die had het nooit gepikt."

De wethouder die de ondankbare taak had om de vestiging van de statushouders te verdedigen was Ronald Schneider, van Leefbaar Rotterdam.

Knarsetandend gingen de wethouders van Rotterdams grootste collegepartij eind vorig jaar akkoord met de vestiging van asielzoekers in de Maasstad. De raadsfractie stemde tegen en raadsleden bleven oppositie voeren tegen een asielzoekerscentrum in de Beverwaard. Burgemeester Aboutaleb kreeg in een tent in die wijk de volle laag van buurtbewoners. Omdat Schneider over statushouders gaat, moest híj het collegebeleid uitleggen in Hoogvliet.

Beeld Arie Kievit

Dat een Leefbaarwethouder de statushouders komt verdedigen, is voor De Wijer onbegrijpelijk. "Ik had verwacht dat Leefbaar het niet door zou laten gaan. Ze gaven valse hoop aan de mensen hier." Maarten van der Jagt snapt het ook niet. "Je partij stemt tegen. En een paar maanden later sta je een azc te verdedigen. Wat ben je dan voor klaploper?"

Schneider krijgt ook de wind van voren van zijn eigen partij. Raadslid Michel van Elck vindt dat de gemeente de buurtbewoners slecht geïnformeerd heeft, bovendien nadat het besluit al genomen was. "Een kwalijke zaak. Als Rotterdam dan toch statushouders moet huisvesten, doe het dan op locaties waar de omwonenden staan te juichen om hun komst. Tussen GroenLinksers ofzo."

Van Elck vindt niet dat Leefbaar valse hoop geeft. "Het is alom bekend dat Leefbaar de enige partij is die tegen de komst van asielzoekers is. Het stadsbestuur moet de wens van de meerderheid uitvoeren. Ik wil best nog een keer in Hoogvliet komen uitleggen dat de reden dat ze komen niet Leefbaar is, maar de negen andere partijen."

Tekst loopt door onder afbeelding.

Jacqueline de Weijers:"Ik was ook kritisch op Aboutaleb in het begin. Nu doe ik mijn petje voor hem af." Beeld Arie Kievit

Verloederde havenstad

Maart 2002. Leefbaar Rotterdam komt met 17 zetels in de Rotterdamse gemeenteraad en vormt een college, met VVD en CDA. En vriend en vijand zijn het er achteraf over eens dat het veel problemen in de verloederde havenstad voortvarend heeft aangepakt.

Ronald Sørensen somt de belangrijkste verdiensten op: "Het college was met targets afrekenbaar, de tippelzone aan de Keileweg en de verslaafdenopvang Perron Nul werden gesloten en er kwamen stadsmariniers in de oude stadswijken."

Bovendien kwam er een einde aan de naoorlogse hegemonie van de PvdA in Rotterdam. Sørensen, ooit zelf PvdA-lid: "Het idealisme was langzaam weggespoeld, en er waren baantjesjagers voor in de plaats gekomen."

Tijdens de opkomst van Fortuyn woonde Jacqueline de Wijer in de Hortensiastraat, middenin Bloemhof in Rotterdam-Zuid. Sinds ze er in de jaren zeventig met haar ouders was komen wonen, had ze de wijk langzaam zien veranderen. Snackbar Bolle Jan ging weg, er kwam een Turkse bakker voor in de plaats. Ze kreeg andere buren. "Het is niet erg om naast een allochtoon te wonen. Wel als-ie ieder ogenblik zijn vrouw door de kamer hoekt." Ze kocht eens op vrijdag een nieuwe auto, die ze op zondag trots aan haar familie showde. "Maandag lag een van de ruiten eruit."

De Wijer en haar moeder vluchtten naar Hoogvliet. Net als veel andere Zuiderlingen die naar de deelgemeente waren vertrokken, woonde ze met plezier in de wijk Boomgaardshoek. Het was er rustig en de kinderen hadden plek om te spelen.

Maar ook in Hoogvliet kwam de klad erin. De Wijer: "Ik draaide altijd de bingo in het buurthuis. Dat is wegbezuinigd. Het groen wordt veel minder onderhouden. Woensdagavond nog werd de BP overvallen, het meisje achter de kassa werd bedreigd met een pistool." De wijk is aan het verpauperen, zegt ze. "En net nu we subsidie krijgen om het zélf op te knappen, komen ze met die statushouders."

De Wijer weet nog hoe ze in mei 2002 met duizenden anderen langs de weg stond, toen de kist met de vermoorde Fortuyn kwam langsgereden. "Er is nooit iemand geweest zoals Pim. Pim stond er. Die durfde zijn mond open te doen. Ik weet zeker dat hij het voor elkaar had gekregen om Rotterdam uit het slop te trekken en een einde te maken aan de achterkamertjespolitiek in Den Haag."

Ook onder jonge politici was de bewondering voor Fortuyn groot. Toen die in 2002 als grote overwinnaar van de raadsverkiezingen het stadhuis betrad, keek de jonge secretaris van burgemeester Opstelten gefascineerd toe. Kort daarna zegde de 31-jarige Joost Eerdmans zijn CDA-lidmaatschap op om zich aan te sluiten bij Fortuyns landelijke LPF. Bijna vijftien jaar later staat hij met een biertje in het NRC Café als politiek leider van Leefbaar Rotterdam, om het derde lustrum van de partij te vieren.

Pim Fortuyn Beeld anp

Ook Eerdmans ziet parallellen tussen Trump en Fortuyn. Zoals: beiden spreken het volk aan, terwijl ze zelf niet op dat volk lijken. De flamboyante Fortuyn pochte hoe hij het met Marokkaanse jongens deed, Trump scheidde al twee keer en heeft een privévliegtuig. Eerdmans: "Pim was een paradijsvogel, Trump is een ster." De moraal: "Je hoeft niet in een slobbertrui te lopen, om het goed te doen bij mensen in een slobbertrui. Het gaat om authenticiteit."

Vanwege zijn authenticiteit werd Eerdmans aangetrokken door Leefbaar. In 2014 moest het eindelijk weer gebeuren, nadat de partij twee collegeperioden vanaf de zijlijn had toegekeken. Het charisma van Eerdmans, een geraffineerde campagne en de malaise bij de PvdA hielpen Leefbaar opnieuw het stadsbestuur in, ditmaal met D66 en het CDA.

Het college is halverwege, en het zit stevig in het zadel. Rotterdam staat er volstrekt anders voor dan vijftien jaar geleden: de stad is hip, en trekt nu ook hoogopgeleiden aan. Leefbaar hoeft zich niet meer toe te leggen op veiligheid alleen. Wethouder Maarten Struyvenberg voert een stevig armoedebeleid: voor een uitkering moet je een tegenprestatie doen. En de gemeente controleert streng op bijstandsfraude. Wethouder Schneider staat voor zijn 'pièce de résistance': een referendum over de woonplannen van het college: 20.000 goedkope huurhuizen wil het vervangen door woningen voor hogere inkomens.

Critici vinden dat de revolutionaire geest eruit is bij Leefbaar. Geert Wilders wil meedoen met de raadsverkiezingen van 2018, omdat Rotterdam volgens hem beter verdient dan 'een fletse middenpartij'.

Tekst loopt door onder afbeelding.

De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb. Beeld anp

Rechtsere koers

Onzin, zegt fractievoorzitter Buijt, onder wie Leefbaar weer een rechtsere koers vaart. "Leefbaar is vanaf dag één een andere partij geweest dan de PVV." Leefbaar roept niet alleen, maar levert ook. "Ja, dan moet je compromissen sluiten, en dan ontstaat ruimte voor kritiek."

Volgens Eerdmans is er een verschil tussen je in het centrum van de macht begeven en 'onderdeel zijn van het elitedenken'. "Wij komen nog steeds op voor waar we voor staan. Maar het kan altijd gebeuren dat je wordt afgerekend door de kiezer." Wilders kan in Rotterdam een aantal zetels halen, denkt de wethouder veiligheid. "Maar in andere steden, waar geen Leefbaar is, valt meer voor hem te halen."

Leefbaar is de stem van Jacqueline de Wijer inmiddels kwijt. Ze had hoge verwachtingen van Eerdmans. "Sorry, maar ik heb nu zo de buik vol van die kerel. Hij zei: 'mensen hoeven maar te piepen, en ze krijgen een ijskast'." Ze ziet het om zich heen: dat is niet waar. "De minst bedeelden worden het hardst gepakt."

Op wie ze wel moet stemmen, weet ze niet. "Janmaat was niks, en Geert Wilders roept alleen maar." Van de zomer was Wilders in buurgemeente Spijkenisse. Ze wilde de PVV-leider mailen over haar zorgen. "Hij riep uit: 'Mailtjes! Daar hou ik van, ik ga het gelijk lezen!'" Maanden later heeft ze nog geen antwoord.

Wie wel binnen een kwartier haar e-mail beantwoordde, vanaf zijn vakantieadres: burgemeester Aboutaleb. "Dat is dan die kut-Marokkaan waar iedereen het over heeft. Ik was ook kritisch in het begin. Nu doe ik mijn petje voor hem af." De burgemeester antwoordt altijd uitgebreid. "Hij weerlegt ook dingen die niet kloppen, dat waardeer ik."

Maarten van der Jagt zal ook geen Leefbaar meer stemmen. "De laatste keer stemde ik op de Partij voor de Dieren. Wilders is een flapuit, die wil alleen aandacht." In Fortuyn had hij ooit echt vertrouwen. "Die had een doel, daar moest alles voor wijken. Maar zo'n man als Pim Fortuyn, die komt er nooit meer."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden