Is de nachtmerrie van piloot Julio Poch vandaag na acht jaar voorbij?

Oud-Transaviapiloot Julio Poch.Beeld anp

Vandaag hoort de Argentijns-Nederlandse piloot Julio Poch of hij schuldig is aan het meewerken aan dodenvluchten tijdens de Vuile Oorlog in de jaren zeventig.

Voor deelname aan de zogeheten dodenvluchten kan Julio Poch levenslang krijgen. Bij die vluchten, tijdens de militaire dictatuur in Argentinië (1976-1983), werden politieke tegenstanders gedrogeerd en naakt uit vliegtuigen in de Rio de la Plata en in zee gegooid. Poch (65), die al tientallen jaren in Nederland woonde en genaturaliseerd is, was tijdens de dictatuur piloot bij de Argentijnse marine.

De zaak kwam aan het rollen toen collega’s van Transavia, waar Poch tot 2009 werkte, aangifte tegen hem deden. Zij vertelden hoe hij hen jaren daarvoor tijdens een etentje in Bali had verteld hoe de dodenvluchten in zijn werk gingen. Uit dat verhaal zou zijn gebleken dat hij er zelf aan had meegewerkt.

Niet veel later werd Poch na een tip van het Nederlandse Openbaar Ministerie aangehouden op het vliegveld van Valencia en weer later uitgeleverd aan Argentinië.

Poch zelf heeft altijd ontkend. Hij zegt de bewuste vliegtuigen niet te kunnen besturen en in een ander deel van Argentinië te hebben gewoond dan waar de dodenvluchten plaatshadden.

Dat de berechting zo lang duurde komt doordat de zaak Poch werd opgenomen in een al eerder gepland megaproces tegen voormalige militairen. Daarin worden tientallen verdachten tegelijk berecht voor bijna achthonderd misdaden (zie kader).

Wat ook niet heeft bijgedragen aan de snelheid is het probleem met de bewijsvoering. Er is van de dodenvluchten geen enkele administratie bewaard gebleven, als die al werd bijgehouden. De enige getuigen waren de slachtoffers zelf, die allemaal dood zijn. Daardoor is met geen mogelijkheid de naam van een piloot te koppelen aan die van een slachtoffer.

Precies daarom spelen in het strafdossier de verklaringen van de Transavia-collega’s - waarvan er eigenlijk maar één belastend is - een prominente rol. De rest van het dossier betreft indirect bewijs, informatie over de omstandigheden en de context waarin Poch werkte.

‘De vlucht’

Zo wordt veelvuldig gerefereerd aan het boek ‘De vlucht’, waarin de Argentijnse piloot Adolfo Scilingo tot in detail over de vluchten vertelt. Daaruit blijkt volgens de aanklager dat ook Poch vuile handen móét hebben, vanwege het simpele feit dat hij op dat moment op die plek werkzaam was.

De aanklager vertegenwoordigt daarmee een deel van de Argentijnen dat ruim dertig jaar na de dictatuur nog altijd hunkert naar afrekening. Poch is voor hen een waardevol geval omdat van de dodenvluchten nauwelijks piloten zijn berecht.

Maar volgens Argentijnse media zal het flinterdunne bewijs vandaag de doorslag geven. ‘Iedereen weet dat de drie rechters unaniem overwegen Poch vrij te spreken’, schrijft dagblad Pagina/12 die de zaak zeer nauw volgt, ‘en dat zij een van de Nederlandse getuigen beschuldigen van een valse getuigenis’.

Voor Poch zou vrijspraak het einde betekenen van een nachtmerrie van acht jaren voorarrest. Voor de nabestaanden van de slachtoffers zou het een enorme teleurstelling zijn te moeten constateren dat zelfs na jaren procederen geen schuldige kan worden aangewezen voor gruwelijke misdaden die zo geraffineerd zijn uitgevoerd, dat de daders er waarschijnlijk nooit voor zullen hoeven boeten.

Het is niet duidelijk hoe laat het vonnis van Poch wordt voorgelezen. De rechtbank doet - vanaf de middag Nederlandse tijd - in het megaproces uitspraak in 54 zaken en zal voor elke beklaagde enkele minuten tijd hebben.

Lees  ook: Radertje in een smerig netwerk

Einde van Esma-proces

Tegelijk met Julio Poch krijgen nog 53 Argentijnse verdachten vandaag hun vonnis te horen. Dat gebeurt allemaal in het zogeheten Esma-proces, genoemd naar de Escuela Mecánica de la Armada (Esma). Deze ‘school’ was het belangrijkste clandestiene detentie- en foltercentrum van de militaire junta (1976-1983). Experts schatten dat hier 2000 gevangenen al of niet door marteling zijn omgekomen. Vanuit de Esma werden ook de beruchte dodenvluchten georganiseerd waarvan Poch wordt beschuldigd.

Het Esma-proces wordt gezien als het belangrijkste mensenrechtenproces uit de geschiedenis van Argentinië en is een van de grootste ooit gevoerd. Na afloop van de dictatuur in de jaren tachtig waren generaals ook al veroordeeld, maar zij kregen in 1990 weer amnestie. Ruim tien jaar later, dankzij de inspanningen van de toenmalige president Nestor Kirchner, werden opnieuw zaken aangespannen, dit keer ook tegen lagere officieren. Gedurende het proces zijn veertien verdachten in voorarrest door ouderdom overleden, waarmee deze bijzondere zaak niet alleen een race was tegen de straffeloosheid, maar ook tegen de tijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden