Is de maatschappij ziek?

Dave Eggers stelt opnieuw indringende vragen

Nauwelijks een jaar na zijn indrukwekkende dystopie 'The Circle' komt de Amerikaanse schrijver Dave Eggers alweer met een nieuwe, kritisch geëngageerde roman, waarvan de titel is genomen uit het bijbelboek Zacharias: 'Uw vaderen waar zijn zij? En de profeten leven zij voor eeuwig?'

Eerlijk gezegd heeft 'Uw vaderen' wel wat weg van een gemakzuchtig tussendoortje maar Eggers zou Eggers niet zijn als je niet toch door zijn gedachtenwereld wordt gegrepen. Thomas is een lone wolf die achtereenvolgens zeven mensen gijzelt in verschillende kamers op een verlaten marineterrein: een astronaut, een congreslid, een vroegere leraar, zijn moeder, een agent, een vrouw van de ziekenhuisadministratie en ten slotte de vrouw op wie hij verliefd is geraakt. Zij moeten hem antwoord geven op de vragen die hij hun stelt.

Het boek bestaat volledig uit de dialogen tussen Thomas en zijn gijzelaars. Daardoor hoeft Eggers geen omgevingen en karakters te beschrijven, je zou de gijzelaars evengoed als Thomas' demonen kunnen opvatten; in elk geval zijn het marionetten. 'Uw vaderen' is daarmee geen aangenaam boek; het lezen van zo'n franjeloze ideeënroman met uitsluitend dialogen heeft iets vermoeiends.

'Uw vaderen' is een tweespraak tussen twee werelden, die van de dissidente zonderling die vindt dat de maatschappij niet deugt en die van de burgers die min of meer meehobbelen met het systeem. Het is ook een erg Amerikaans boek, het brengt ongerijmdheden in beeld die niet per se die van ons zijn. Niks over vreemdelingenproblematiek of financiële crisis, wel iets over het functioneren van de staat, de supermacht met z'n doorgeschoten veiligheids- en controledrang.

Waar is het grote, gelukkige Amerika gebleven?, vraagt Thomas zijn gijzelaars. Aan astronaut Kev: waar is het land dat mannen op de maan zette? Aan congreslid Dickinson: waar is het grootmoedige Amerika gebleven? Aan ex-leraar Hansen: waarom viel jij op jonge jongetjes? Aan zijn moeder: waarom voedde je mij verkeerd op? Aan de agent: waarom schoot je mijn vriend, die slechts verward was, dood? Aan de ziekenhuismedewerkster: waarom hielp je mee aan zijn dood? Aan lustobject Sara: waarom wil je me niet?

Het ratjetoe aan vragen laat wel zien dat Thomas' door migraine geteisterde brein een zootje is. Hij is in de grond een narcist die de schuld van alles voortdurend aan anderen geeft. "Ik wil gewoon iets krijgen wat ik wil", roept hij uit als zijn laatste gijzelaar, Sara, hem lijkt af te wijzen. Toch heeft Thomas wel degelijk (linkse) punten die houtsnijden: waarom steekt Amerika zoveel geld in oorlogen in gebieden waar het niks te zoeken heeft en niet in onderwijs? Waarom zoveel willekeurige regeringsbesluiten waarvan de arme man de dupe is? Ook de verwijten van Thomas aan ex-leraar Hansen, een man die zijn pedofiele neigingen probeert te beheersen, brengen een kwestie in kaart: is een niet-praktiserende pedofiel crimineel of niet? Hansen raakt opgewonden als hij de ledematen van kinderen opmeet: "Vertel nu eens over dat kleermakertje spelen. -Wat? - Zie je? Je keek ineens heel gespannen. Je dacht dat ik dat niet meer wist. Herinner je je die centimeter? - Ja. Dat kleermakerspelletje was ook verkeerd. - Vertel eens wat er dan gebeurde. - Ik had een centimeter en dan maten we elkaar op: armen, benen en schouders. - Vind je dat niet ziek? - Het was verkeerd."

Verkeerd of ziek, dat is eigenlijk voortdurend de kwestie in dit boek. In feite speelt Thomas met zijn obsessieve zoektocht naar normen en waarden steeds voor advocaat van de duivel die de emotionele zwakheden in de vaak redelijke antwoorden van zijn tegenstanders blootlegt.

In 'The Circle' was Eggers' visie ten aanzien van een doorgeschoten technologisch universum duidelijk: negatief. In het morele universum van 'Uw vaderen' is zijn standpunt minder ondubbelzinnig, de hoofdpersoon is immers een psychopaat. Wat Eggers zelf denkt kom je niet te weten. Hij wil op die manier niet moraliseren maar je aan het denken zetten.

Jammer dus dat hij zich er qua vorm dit keer met een jantje-van-leiden van afmaakt. Maar de kwesties die hij en passant aan de orde stelt worden er niet minder indringend door.

Dave Eggers, Uw vaderen, waar zijn zij? En de profeten, leven zij voor eeuwig? (Your Fathers, Where are They? And The Prophets, Do they Live Forever?) Vertaald door Gerda Baardman, Lidwien Biekmann, Elles Tukker. Lebowski Publishers, Amsterdam; 208 blz. euro 19,95

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden