Is de kerk een goed doel? De mening van politici

Vrijwilligers van de christelijke stichting Present knappen een huis op. ©Werry Crone Beeld
Vrijwilligers van de christelijke stichting Present knappen een huis op. ©Werry Crone

Ieder jaar loopt de schatkist miljoenen euro's mis doordat giften aan kerk en moskee aftrekbaar zijn van de belasting. Een meerderheid van de Nederlanders wil dat hier een einde aan komt. De Tweede Kamer denkt daar anders over.

PVV: Steun aan moskeeën niet gewenst
De PVV wil geen verschil maken tussen goede doelen. "De anbi-status maakt geen onderscheid tussen een religieuze instelling en een gehandicaptenstichting," zegt PVV-Kamerlid Roland van Vliet. "De wet is de wet. Als je wel onderscheid zou willen maken, hoe ga je dan definiëren wat een goed doel is?"

Wel kan Van Vliet zich voorstellen dat Nederlanders het raar vinden dat de Nederlandse staat door middel van belastingaftrek religieuze instellingen, waaronder ook moskeeën, steunt. "Dat is inderdaad niet gewenst. Natuurlijk zijn we tegen het stimuleren van giften aan islamitische instellingen."

Maar als het aan de PVV ligt, gaat héél het giftenaftrekstelsel op de schop. "Het is überhaupt de vraag of giften aftrekbaar moeten zijn", zegt Van Vliet. "Een gift is iets wat je uit vrijgevigheid aan een goed doel schenkt. Als giftenaftrek wordt gebruikt om giften te sturen, begeef je je op glad ijs."

CDA: Overheid beslist niet wat een goed doel is
Goede doelen zijn het cement van de samenleving, vindt het CDA. Kamerlid Elly Blanksma: "We staan positief tegenover giftenaftrek aan goede doelen. We vinden het belangrijk dat een samenleving door de samenleving zelf in stand gehouden wordt. De aftrek is niet bedoeld om giften te stimuleren, maar om giften niet te belemmeren."

De stelling dat giftenaftrek de scheiding tussen kerk en staat in de weg staat, klopt niet, volgens Blanksma. Niet de staat, maar de Nederlander zelf kiest ervoor om goede doelen, of dat nu een sport- of muziekvereniging of een religieuze instelling is, te steunen. "De samenleving beslist wat zij nuttig vindt en waar zij aan schenkt."

SP: Niet iedereen uitsluiten die niet in je straatje past
Er is een grens waar een goed doel ophoudt een goed doel te zijn, vindt Tweede Kamerlid voor de SP Farshad Bashir. Maar die ligt niet tussen religieuze en niet-religieuze instellingen. "We willen een grens trekken waar de wet overschreden wordt. Bijvoorbeeld op het moment dat een prediker oproept tot haat. Of als een organisatie betrokken is bij een oorlog in strijd met het internationale recht."

Het idee dat niet alle goede doelen door de overheid gesteund zouden moeten worden, kun je ook omkeren, zegt Bashir: "Als je iedereen die niet in jouw straatje past, uitsluit van belastingvoordeel, mag geen enkele instelling meer een anbi-status hebben. Politieke partijen hebben die bijvoorbeeld ook." Het is volgens Bashir een keus van de belastingbetaler om een instelling te steunen.

Bashir is wel voor inperking van het stelsel: de bovengrens van 10 procent zou verlaagd kunnen worden naar 5 procent. "Rijke mensen zullen sowieso schenken; mensen met een laag inkomen komen toch niet aan die 10 procent."

SGP: Giftenaftrek bespaart overheid juist veel geld
De SGP is 'fervent voorstander van het overeind houden van de giftenaftrek'. Elbert Dijkgraaf vindt het goed om geefgedrag te stimuleren. Wat een goed doel is, daarover beslissen Nederlanders zelf.

Vanuit de principes van zijn partij zou Dijkgraaf het liefst alleen christelijke organisaties steunen, maar dat kan de overheid niet beslissen, vindt hij. "Het hoort bij de scheiding van kerk en staat dat je geen onderscheid maakt tussen religieuze organisaties. En de Geefwet geldt voor alle religieuze instellingen."

Dijkgraaf spreekt tegen dat de giftenaftrek de staat veel geld kost. "Ik zou het rustig om willen draaien," zegt hij. "Kerkelijke instellingen besparen de overheid juist veel geld, blijkt bijvoorbeeld uit onderzoek van de gemeente Rotterdam." Volgens Dijkgraaf worden schuldhulpverleningsorganisaties, maar ook de Voedselbank, vaak gesteund vanuit de kerken. "In een tijd van bezuinigingen is particulier initiatief cruciaal om de maatschappij overeind te houden. De kerk heeft hierin een belangrijke rol."

VVD: Stelsel is goed, maar meer helderheid nodig
Voor Helma Neppérus is zowel de kerk als een vereniging voor hartpatiënten een goed doel. "Ik maak daar geen verschil tussen." Goede doelen kunnen hun boekje te buiten gaan, maar dan moet je kijken naar het verkeerde handelen zelf en niet naar het soort doel, vindt Neppérus.

Het Kamerlid vindt het op zichzelf niet verkeerd dat het geven aan goede doelen door de overheid gestimuleerd wordt. Dat is beter dan het subsidiëren van goede doelen. "Zelf trek ik mijn giften niet van mijn belastingopgave af, terwijl ik wel geef, aan dieren- en sportorganisaties bijvoorbeeld. Maar dat is mijn persoonlijke keuze."

Wel mag er van het Neppérus meer helderheid komen over wat een goed doel is en wat niet. Een criterium is bijvoorbeeld dat men er geen persoonlijk voordeel van mag hebben, maar dat mag wat strakker worden geformuleerd. Een ander criterium is dat een goed doel verantwoording moet afleggen van haar activiteiten. "Ook dat is een te vage omschrijving."

GroenLinks: Maatschappelijk nut is criterium
"Ik vind religieuze instellingen ook een goed doel. Ik zie geen enkele reden om onderscheid te maken tussen religieuze en niet-religieuze instellingen," stelt Tweede Kamerlid voor GroenLinks Bruno Braakhuis. Het gaat erom dat goede doelen een maatschappelijk nut hebben.

Braakhuis denkt dat veel Nederlanders onderschatten wat religieuze instellingen voor de samenleving betekenen. "Ik denk dat religieuze organisaties voor veel groepen samenhang opleveren: sociale en culturele binding." Ook houden deze organisaties zich vaak bezig met ontwikkelingshulp. Daardoor nemen ze 'in wezen heel veel taken van de overheid over'.

Braakhuis vindt de Geefwet zelf wel 'een drama', hoewel door de verruiming van de giftenaftrek individuele gevers en goede doelen zelf iets meer belastingvoordeel hebben. Want: "Tegelijkertijd is er 500 miljoen aan subsidies aan goede doelen en maatschappelijke instellingen weggehaald."

PvdA: De kerk geen goed doel en Greenpeace wel?
Er is geen reden om religieuze organisaties wat giftenaftrek betreft anders te behandelen dan andere goede doelen. Want: "Er is in Nederland een lange traditie waarin ruimte wordt gegeven aan levensbeschouwelijke groeperingen", zegt Tweede Kamerlid voor de PvdA Ed Groot. Door goede doelen fiscaal voordeel te geven zegt de overheid niet dat ze het ermee eens is. Groot: "Je begeeft je op een hellend vlak als je zegt dat religieuze instellingen niet de anbi-status mogen krijgen, maar bijvoorbeeld Greenpeace wel. Dan ga je te politieke keuzes maken."

Bovendien doen religieuze instellingen veel sociaal werk, volgens Groot: "Programma's in de Derde Wereld, hulp aan drugsverslaafden." Nederlanders geven veel aan goede doelen, maar Groot denkt dat maatschappelijke organisaties in de problemen zouden komen als het fiscale voordeel zou vervallen. "Natuurlijk moet wel getoetst worden of een organisatie terecht de anbi-status heeft." Onderscheid in de identiteit van organisaties moet daarbij niet worden gemaakt.

D66: Geeftwet is niet mooi, maar moet zo blijven
Hoewel de Geefwet er 'niet mooi' uitziet, moet het giftenaftrekstelsel gelaten worden zoals het is, aldus een woordvoerder van Tweede Kamerlid Wouter Koolmees (D66). De motivatie voor het in stand houden van fiscale voordelen voor goede doelen is dat op deze manier de culturele instellingen in ieder geval nog wat geld krijgen. Hoewel dat 'een doekje is voor het bloeden'.

Religieuze organisaties een aparte behandeling geven is volgens D66 'een gek idee'. "Dan gooi je de hele Geefwet overhoop."

Geefwet
Het Belastingplan 2012 bevat een aantal wijzigingen in het belastingstelsel. In de Geefwet, onderdeel van het Belastingplan, zijn de nieuwe regels voor giftenaftrek aan goede doelen vastgelegd. Voor religieuze organisaties verandert er niets. Voor culturele instellingen geldt dat vanaf 2012 het bedrag van de gift 1,25 keer van de inkomstenbelasting mag worden afgetrokken.

Anbi-status
Organisaties die door de Belastingdienst als 'algemeen nut beogende instelling' aangemerkt worden, krijgen de zogenaamde 'anbi-status'. Giften aan doelen met een anbi-status kunnen tot een bepaald bedrag worden afgetrokken van de inkomstenbelasting. Om de anbi-status te verkrijgen moet een instelling aan een aantal voorwaarden voldoen. Met de kerken heeft de Belastingdienst nadere afspraken gemaakt over de precieze voorwaarden. Deze zijn vastgelegd in een convenant tussen de overheid en een overlegorgaan dat 30 kerkgenootschappen vertegenwoordigt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden