Is de Dalai Lama atheïst geworden?

Beeld afp

Godsdienst is niet langer een deugdzame basis voor ethiek. Spiritualiteit en ethiek moeten zich losweken van 'religie', schrijft de Dalai Lama op zijn Facebook-pagina. Stevige uitspraken voor een spiritueel leider van zijn formaat. Waar doelt hij op?

'Alle wereldreligies hebben met hun nadruk op liefde, compassie, geduld, tolerantie en vergeving een positief effect op innerlijke waarden', analyseerde de spiritueel leider van het Tibetaanse boeddhisme in een bericht aan zijn ruim vier miljoen Facebook-volgelingen.

'Maar de huidige realiteit is dat ethiek zich niet langer kan baseren op religie. Daarom raak ik er steeds meer van overtuigd dat we religie bij het denken over spiritualiteit en ethiek beter achterwege kunnen laten.'

Lastige materie, die er op neerkomt dat we - wat de Dalai Lama betreft - moeten werken aan een seculiere ethiek. Een mens moet niet streven naar het goede omdat een hogere macht dat van hem vraagt, maar omdat hij zélf overtuigd is van de noodzaak van goed handelen. De tekst is overigens niet nieuw; hij komt uit een recent boek van de spiritueel leider.

Ingelijfd bij humanisten
The American Humanist Organization, een organisatie voor niet-gelovige humanisten, zag haar kans schoon en publiceerde direct een affiche met de tekst van het Facebook-bericht en daaronder het eigen logo. Op enkele atheïsme-blogs werd de Dalai Lama spontaan onthaald als gelijkgestemde. Dat gaat ongetwijfeld wat ver, maar toch: is het niet opmerkelijk, zo'n (schijnbaar) uitgesproken atheïstisch betoog op misschien wel het belangrijkste marketingkanaal van de boeddhistenleider?

Niet helemaal. Boeddhisme ís eigenlijk nauwelijks een religie, herinnert godsdienstwetenschapper Joanna Piacenza ons op de opiniesite ReligionDispatches.

'Westerlingen voelen zich aangetrokken door het boeddhisme omdat het bevrijdend kan werken. We hoeven ons niet te houden aan vervelende rituelen en we hoeven geen deel uit te maken van bepaalde gemeenschappen. We hoeven niet te stoppen met seks, varkensvlees of Mille Lite-bier. Het brengt ons in aanraking met religie, maar alleen op minimale wijze.'

Boeddhisme heeft religieuze elementen

Toch heeft boeddhisme duidelijk eigenschappen die eigen zijn aan religies, schrijft religie-columnist Andrew Brown in The Guardian. Denk aan de cultureel-ideologische strijd die soms uit naam van Boeddha gevoerd wordt. 'Boeddhisme speelt een rol in de oorlog in Sri Lanka. In Tibet steken monniken zich zelfs in brand.'

Boeddhistische oefening kan dus doorgaan voor godsdienst, maar hoeft het niet te zijn. Dat laat ruimte voor eigen interpretatie. 'In het westen staat 'religie' te boek als iets problematisch', meent Brown. 'Over spiritualiteit en ethiek wordt alleen in positieve termen gesproken. Dat is vooral lastig voor het christendom, omdat die godsdienst voor buitenstaanders vaak lijkt te draaien om verboden op leuke dingen.'

Het is de Dalai Lama er dus alles aan gelegen om het religieuze gehalte van boeddhisme zo laag mogelijk te laten lijken. Hij geeft daarbij blijk van een gezonde afkeer van georganiseerde religie - een afkeer die in het westen gedeeld wordt.

'Het sociale media-team van de Dalai Lama probeert zijn imago op één lijn te brengen met onze seculiere visies', constateert Piacenza. De Tibetaanse geestelijk leider is dus niet op weg om atheïst te worden - hij is op zoek naar westerse fans.

 
De huidige realiteit is dat ethiek zich niet langer kan baseren op religie
De Dalai Lama op zijn Facebook-pagina
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden