IS blijft transformeren, maar hoe lang nog?

Agenten in Brussel.Beeld afp

Symbolischer kan bijna niet: terwijl IS-aanhangers op sociale media jubelen over de aanslagen in Brussel, moet de terreurgroep in Syrië alle zeilen bijzetten. Syrische troepen drongen vandaag de door IS bezette stad Palmyra binnen. Succes met aanslagen, tegenslag aan het front: het kán naast elkaar bestaan. De vraag is hoe lang IS dat volhoudt.

Strategisch doet Palmyra er niet zo veel toe. Toch zal het voor IS even slikken zijn als het Syrische leger erin slaagt om het historische stadje te heroveren. De inname daarvan, vorig jaar mei, was een van de grootste publicitaire overwinningen uit de geschiedenis van de terreurgroep. Historische zuilen, tempels, ruïnes van heilige plaatsen: de beeldenstormers zouden er hun plezier niet op kunnen. Nu moeten ze hun uiterste best doen om het te behouden.

Ondertussen verdedigt IS zich aan een mogelijk nog belangrijker front: het Iraakse Mosul. Die twee miljoen inwoners tellende stad is een van de belangrijkste steden van IS' kalifaat. Iraakse, Koerdische en Amerikaanse troepen hebben de handen ineengeslagen om IS te verdrijven. Het doel is om dat in de loop van dit jaar te doen, al is niet iedereen overtuigd dat dat gaat lukken. Palmyra is kansrijker, stelde het Syrische leger al. Dat zou misschien maar een kwestie van uren zijn.

Zeker 400 strijders, of 600
Over één ding zijn experts het wel eens: Europa is voorlopig nog niet van IS af. "Europa zal nog zeker 20, 25 jaar moeten lijden onder het jihadi-terrorisme", voorspelde de Noorse terreurdeskundige Peter Nesser donderdag al in Trouw.

Persbureau AP citeert vandaag anonieme functionarissen die waarschuwen dat IS op zijn minst 400 strijders heeft getraind om in Europa aanslagen te plegen. Volgens de functionarissen - onder wie volgens AP een Franse parlementariër en prominente medewerkers van Europese en Iraakse inlichtingendiensten - houdt IS er in Syrië, Irak en mogelijk in voormalig Sovjetgebied trainingskampen op na.

Dat getal van 400 strijders is niet zaligmakend, benadrukt de Franse senator Nathalie Goulet tegenover AP. Het kunnen er ook 600 zijn. Goulet: "Het punt is: als we wisten hoeveel het er waren, dan zou dit niet gebeuren." IS heeft sympathisanten ondertussen in een nieuw filmpje opgeroepen om meer aanslagen te plegen.

Het verhaal gaat hieronder verder.

Beeld reuters
Beeld van een aan IS-gelieerd persbureau. De foto's zouden IS-strijders tonen die vijandige troepen buiten proberen te houden.Beeld reuters
Beeld epa

Is dat niet vreemd, die groeiende aandacht voor aanslagen in Europa, terwijl het eigen grondgebied aldoor slinkt?

Nee, integendeel.

Terreur in Europa en succes aan het front in Syrië en Irak kunnen aan elkaar min of meer omgekeerd evenredig zijn, zeggen kenners al enige tijd. Het project om een eigen staat te stichten had enig succes, maar lijkt op lange termijn niet echt kansrijk. Aanslagen plegen daarentegen, dat is zeer haalbaar.

IS is bovendien niet de eerste die de transformatie van staatbouwer naar los internationaal netwerk van terreurcellen maakt. De collega's van het Somalische Al-Shabaab deden dat enkele jaren geleden al. Toen zij het grootste deel van hun grondgebied kwijtraakten, stapten ze over op zelfmoordoperaties in en rond de hoofdstad Mogadishu en in Kenia, Oeganda en Tanzania. IS kan dat doen op een veel grotere schaal. Haar netwerk is groter en internationaler.

"Would-be-kalief Abu Bakr al-Baghdadi zit op het grootste, meest diverse en best getrainde netwerk van buitenlandse strijders in de geschiedenis van het terrorisme", merkte het Amerikaanse tijdschrift Foreign Policy deze week op. "Het kostte Al Qaida een decennium om twee aanslagen in Europa te plegen. Islamitische Staat heeft Al-Qaida's successen voorbijgestreefd in een kwestie van maanden."

Minder grondgebied, minder pr-stunts
De vraag is hoe lang IS dat 'succes' kan vasthouden. Haar aantrekkingskracht op potentiële rekruten zit hem voor een groot deel in haar successen in de Levant: de duizelingwekkende snelheid waarmee ze twee jaar geleden grote delen van Irak en Syrië in handen kreeg, de spectaculaire onthoofdingsfilmpjes die de wereld over gingen, de honderden Europeanen en Afrikanen die huis en haard achterlieten om voor IS te gaan vechten.

Die onthoofdingsfilmpjes genereren steeds minder publiciteit, de stroom Europese rekruten droogt mede door ingrijpen van Europese overheden steeds verder op. En dan is er dus nog dat verlies van grondgebied. Dat Palmyra en Mosul onder vuur liggen, staat niet op zichzelf. IS lijdt al maandenlang onder een chronisch terreinverlies. Redenen genoeg dus, waarom IS haar glans zou kunnen verliezen.

Daar staat tegenover dat er voor het plegen van aanslagen niet veel nodig is. Ja, gemotiveerde aspirant-terroristen natuurlijk. En een netwerk dat al die losse cellen van de benodigde technische kennis kan voorzien.

Maar de lat ligt niet hoog. Pleeg vooral zélf aanslagen, moedigt IS haar aanhangers al een aantal maanden aan. Maak het niet te moeilijk - steek iemand neer of laat ergens een bom ontploffen. Laagdrempelige terreur, dus. Daar is weinig voor nodig, en het is lang vol te houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden