Column

Is 2014 het jaar van een nieuwe (wereld)oorlog?

"Deze week was president Obama in Azië, waar hij landen aandeed die naar Peking kijken zoals veel Oost-Europese landen naar Moskou: met angst en beven."Beeld afp

Bij het begin van 2014 bezweek menig commentator voor de verleiding terug te grijpen naar 1914 om de tijden te duiden. Er hoefde niet direct een volgende wereldoorlog voorspeld te worden, maar het kon geen kwaad te wijzen op zorgelijke parallellen - zelf deed ik het ook, denkend aan verwarde wereldmachten die zich, bij gebrek aan inspirerende verhalen, vastklampen aan nationalistische mythes.

Maar wie had kunnen bedenken dat we al in de eerste maanden van het jaar te maken zouden krijgen met de vroeg-twintigste-eeuwse toestanden rond de Krim en Oost-Oekraïne? En dat China zo agressief zou worden dat het zelfs overging tot een blokkade van een Filippijnse zandbank, zoals eind maart gebeurde?

Territoriumdrift alom.

Militaire bescherming
Deze week was president Obama in Azië, waar hij landen aandeed die naar Peking kijken zoals veel Oost-Europese landen naar Moskou: met angst en beven. In Tokio verklaarde Obama expliciet dat het gehele grondgebied van Japan onder de militaire bescherming van de VS valt, dus inclusief de Senkaku-eilanden, die China claimt als de Diaoyu. Begin deze maand verzekerde de Chinese minister van defensie nog dat de eilanden 'ontegenzeggelijk' bij China horen en dat het Volksleger klaarstaat om 'elk gevecht te voeren en te winnen'.

Obama had het over 'een rots', in een poging het belang van de onbewoonde Senkaku terug te brengen tot realistische proporties. Dat zal noch de Japanners noch de Chinezen tot bedaren hebben gebracht. Een rots? Er zijn over kleinere zaken oorlogen uitgebroken; El Salvador en Honduras hadden in 1969 niet meer nodig dan een voetbal.

Het schrikbeeld van de Eerste Wereldoorlog speelt ook de Japanse premier Abe parten. In januari vergeleek hij zijn land met het Groot-Brittannië van honderd jaar geleden en China met Duitsland - gewaagd. Op hun beurt vergeleken Chinese kranten Abe met Hitler - eigen schuld. En we hebben het hier niet over zomaar een retorische krachtmeting. China voert een hard gevecht om de hegemonie in de Zuid-Chinese Zee en voert de confrontatie met de landen in de regio op tot gevaarlijke hoogtes. Op zee heeft dat al geleid tot kleinschalige schermutselingen, het wachten is op een botsing in de 'luchtverdedigingszone' die China eind vorig jaar eenzijdig afkondigde. Je hoeft geen oorlog na te streven om er toch een te ontketenen.

Herhaling?
Of wil China gewoon oorlog? Er zijn hardliners die roepen dat China niet alleen de Senkaku-eilanden moet inlijven, maar ook de Riukiu-eilanden. Pikant detail: daartoe behoort ook het eiland Okinawa, met zijn grote Amerikaanse basis. Het is niet het standpunt van de Chinese regering, maar er wordt wel verlekkerd over gefantaseerd in partijgebonden kranten. Dat is niet bemoedigend. Of, zoals de invloedrijke Azië-expert Chris Nelson onlangs zei: "Het is moeilijk te begrijpen waarom iemand de slechtste aspecten van de twintigste eeuw zou willen herhalen."

Het merkwaardige is: wat nu onmogelijk lijkt, een vruchtbare Chinees-Japanse dialoog, kon dertig jaar geleden wél. Omdat er toen in Peking en Tokio machthebbers aan het roer stonden die, aldus Sergej Radtsjenko in Foreign Policy, uit ervaring wisten waar 'morele borstklopperij, oorlogshitserij en ultimata' toe konden leiden. De vergelijking met de naoorlogse leiders van Europa dringt zich op. Zij kozen de weg van verzoening en samenwerking, en dat heeft zo goed gewerkt dat het nu bijna lege woorden zijn geworden. Ten onrechte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden