‘Irma is eigenlijk categorie 6’

De straten van Saint-Martin, het Franse deel van Sint-Maarten, zijn overstroomd.  Beeld AFP
De straten van Saint-Martin, het Franse deel van Sint-Maarten, zijn overstroomd.Beeld AFP

De orkaan die vandaag over Sint-Maarten raasde is de krachtigste die ooit boven de open Atlantische Oceaan ontstond en over het Koninkrijk der Nederlanden scheerde.

Er zijn krachtiger orkanen geweest, zoals haar broer Allen in 1980. Maar die eerdere recordhouders bereikten hun top in het Caribisch gebied of boven de Golf van Mexico. Toen Irma bij de bovenwindse eilanden aankwam, hadden haar winden al snelheden bereikt van 300 kilometer per uur.

Ze zit daarmee aan de top van categorie 5, de zwaarste categorie voor orkanen. En als er een categorie 6 zou bestaan, zou ze daarin vallen, zeggen meteorologen. Orkaan Harvey, die Irma dit seizoen voorging en in Texas grote schade aanrichtte, was een categorie 4. En eerder waren er twee orkanen van categorie 3, waarmee 2017 nu al tot de actiefste orkaanseizoenen behoort. 2005 spant nog altijd de kroon, met zeven orkanen van categorie 3 of zwaarder, waaronder Katrina, die een ravage aanrichtte in New Orleans en omgeving.

Warm zeewater

Een tropische cycloon is Irma, en uit warm oceaanwater is zij geboren; Atlantisch oceaanwater, dat in de afgelopen weken een temperatuur bereikte van 26 graden en dat tot een diepte van tachtig meter. Dat warme zeewater verdampt en condenseert tot regen, waarbij energie vrijkomt die boven de warme oceaan een gebied van lage luchtdruk doet ontstaan.

Als dat precies op de evenaar gebeurt, wordt die lage luchtdruk snel vereffend en kan er geen Irma geboren worden. Maar in deze tijd van het jaar kan zo’n gebied van lage luchtdruk, zo’n depressie, ten noorden van de evenaar gevormd worden. Die depressie trekt omringende, warme lucht aan, die rond de kern gaat draaien en eveneens condenseert, waardoor het nog harder gaat regenen en de depressie zich verdiept. Het is een zichzelf versterkend proces, waardoor een Irma tot wasdom kan komen.

Die warme bron van oceaanwater doet de cycloon groeien tot indrukwekkende omvang. Als je Irma over West-Europa zou leggen, zou zij zich uitstrekken van de Waddeneilanden tot de Spaanse costa’s. Een grote cirkel van lucht draaiend rond een kern van extreme lage druk, Irma’s oog.

Wij zijn gewend aan de depressies met een front die in het weerbericht voorbijtrekken. Een tropische cycloon heeft geen front, het is een gesloten cirkel. En rond het oog zijn de winden en de neerslag het hevigst. In die grote cirkel is de hevige kern relatief klein: enkele tientallen kilometers in doorsnede. Irma heeft een flinke kern: volgens het Amerikaanse National Hurricane Center heeft zij winden met orkaankracht tot op zeventig kilometer van haar oog.

Afzwakken

De tropische cycloon is zeer heftig, maar een lang leven is Irma niet beschoren. Tropische cyclonen leven gemiddeld een week of twee en zwakken in de loop van die tijd af. Zeker als ze boven land komen en de motor van het warme oceaanwater kwijt zijn. Irma zal echter nog steeds een vernietigende kracht hebben als ze de komende dagen langs Puerto Rico, de Dominicaanse Republiek, Haïti en Cuba scheert, op weg naar de Amerikaanse staat Florida.

Dat Irma zo krachtig kon worden is, volgens het KNMI, gevolg van een samenloop van omstandigheden. Het water in de Atlantische oceaan is warmer dan normaal, boven de oceaan is er weinig wind, en in West-Afrika zijn er actieve moessons geweest, die hebben gezorgd voor buiencomplexen boven de Atlantische oceaan, daarmee de bakermat leggend voor Irma.

Met klimaatverandering heeft Irma niets van doen, waarschijnlijk. Modelberekeningen laten zien dat de opwarming van de aarde zal leiden tot een stabielere atmosfeer, en dus minder orkanen, aldus het KNMI. Wel kunnen de orkanen díe ontstaan heftiger zijn. Maar dat zijn modelberekeningen. De orkaanseizoenen fluctueren te veel om te kunnen zeggen of die modellen nu al werkelijkheid zijn geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden