Iran: Vluchteling, kom terug. Het kan!

Maar conseratieven vrezen 'infiltratie' en dreigen met vervolging

TEHERAN - Nederland was een favoriete bestemming voor Iraanse politieke vluchtelingen

"Ik mis mijn familie, de Perzische taal, alles eigenlijk", zegt Soezan (28). De Iraanse ex-journalist ontvluchtte na de bloedige verkiezingsrellen van 2009 haar vaderland en woont nu in Londen. "Ik ben hier, maar mijn hart ligt nog daar".

Misschien kan ze binnenkort terug. President Hassan Rohani beloofde vorig jaar tijdens zijn bezoek aan New York dat iedere Iraniër het recht heeft om "zijn land te bezoeken, zijn familie te zien en van alle goede dingen te genieten die Iran te bieden heeft". Het onlangs opgerichtte Comité voor de Terugkeer van Expats moet de terugkeer mogelijk maken, vooral die van vluchtelingen.

Maar dat is niet makkelijk, weet ook Hassan Qashbavi, de onderminister van buitenlandse zaken en consulaire zaken. "De reden dat veel van deze politieke vluchtelingen niet terugkeren naar Iran is angst", vertelt hij. Volgens hem wordt die vooral aangewakkerd door oppositiegroeperingen. "Bijna 95 procent van de Iraanse expats kan zonder problemen terugkeren", verzekert hij.

Het hoofd van de inlichtingendienst, Mahmoed Alawi, zegt eveneens dat er weinig te vrezen valt. "We garanderen dat een persoon die geen misdaad heeft gepleegd, geen problemen zal ondervinden." Alawi zegt dat de regering de angst zal proberen weg te nemen van "degenen die tijdens de rellen van 2009 geen strafbaar feit hebben gepleegd."

Alawi verwijst naar de onlusten die volgden op de herverkiezing van de conservatieve president Ahmadinejad. Volgens de demonstranten was er sprake van stembusfraude. Talloze activisten vluchtten naar het buitenland, uit angst voor vervolging.

Maar niet alle Iraniërs zijn om politieke redenen gevlucht. In tien jaar tijd vertrokken honderdduizenden om het slechte economische en sociale klimaat in Iran. Het zijn veelal de rijken en hoogopgeleiden, waardoor Iran volgens het Internationale Monetaire Fonds kampt met de grootste braindrain ter wereld - in twintig jaar zijn meer dan een miljoen hoogopgeleide Iraniërs vertrokken.

"Ieder jaar emigreren er ongeveer 150.000 personen uit onze elite. Dit kost ons land 150 miljard dollar per jaar", zegt Reza Faraji Dana, minister van Wetenschap en Technologie. De Iraanse regering hoopt dat een deel van deze groep zal terugkeren, vooral nu het land zijn band met het Westen probeert te herstellen en er hoop rijst op een rooskleuriger toekomst.

Voormalig president Ahmadinejad had ook al getracht expats terug te halen, maar door de belabberde economie en de repressieve sfeer was dat onbegonnen werk. Uniek is wel dat de regering zich inspant om politieke vluchtelingen terug te halen.

Maar niet iedereen in Iran is enthousiast over dat plan. Veel conservatieven vinden het heel gevaarlijk. Ze vrezen dat deze 'oppositie-elementen' de politieke situatie in Iran gaan destabiliseren. De conservatieve krant Javan schreef dat de oprichting van het comité een complot is van de oppositie en buitenlandse geheime diensten om Iran door spionnen te laten infiltreren. Ook de conservatieve krant Keyhan en de kwaliteitswebsite Nucleair Iran kwamen met zulke complottheorieën.

De woorden van de Iraanse rechterlijke macht - een conservatief bolwerk - klinkt dan ook veel minder vergevingsgezind dan die van de hervormingsgezinde Rohani. Op een persconferentie zei woordvoerder van justitie Ghollamhoessein Mohseni-Eja'i over de terugkeer van vluchtelingen: "Personen die in Iran de wet hebben overtreden en terugkeren, zullen worden vervolgd, net als personen - Iraniërs of niet - die buiten Iran activiteiten tegen de staat hebben verricht. Zij die in 2009 tegen de mensen en het systeem hebben gehandeld, zullen eveneens worden vervolgd."

Door de tegengestelde geluiden weet Soezan niet waar ze aan toe is. "Ik wil heel graag terug. Maar ik ben bang. Ik hoop dat president Rohani de waarheid spreekt en dat ik zonder problemen terug kan gaan!"

De Iraanse diaspora telt zo'n 4 miljoen mensen. De meeste Iraniërs wonen in Noord-Amerika, Europa, Turkije, Australië en Doebai. Volgens Iraanse statistieken zou deze groep 1,5 biljoen dollar waard zijn, maar de regering ziet hier weinig van terug. De Iraniërs in het buitenland investeren vrijwel niets in in hun vaderland.

Voor de Islamitische Revolutie van 1979 vertrokken vooral rijke Iraniërs naar het Westen om te studeren. Na de revolutie ontstond een grote migratiegolf van vooral politieke vluchtelingen. Veel van hen kwamen terecht in Nedeland, dat in de jaren negentig zelfs de op één na populairste bestemming werd. Nu wonen er in Nederland zo'n 33.000 mensen van Iraanse afkomst.

Na de verkiezingsrellen van 2009 ontstond een nieuwe golf politieke vluchtelingen. Het aantal niet-politieke emigranten steeg tijdens de regering van Mahmoed Ahmadinejad (2005-2013) toen de hoop op hervormingen was vervlogen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden