Iran noopt Van Mierlo tot krachtproef

BRUSSEL - Nederland moet, als dienstdoend voorzitter van de Europese Unie, verwoede pogingen doen om de lidstaten op één lijn te houden in het hoog opgelopen diplomatiek conflict met Iran. Een aanval op een lidstaat is een aanval op de rest, zo zou men het bij de Navo zeggen.

THEO KOELE

De Iraanse zaakgelastigde in Den Haag kreeg gisteren op het ministerie van buitenlandse zaken te horen, dat het geen pas geeft om één EU-land (Duitsland) te treffen, terwijl de vijftien lidstaten een gezamenlijke politiek uitgestippeld hebben. 'Onaanvaardbaar', was de boodschap. De diplomaat was ontboden, nadat Iran deze week bekend maakte dat de Duitse ambassadeur en diens Deense collega niet meer welkom waren in Teheran. Volgens de Iraanse zaakgelastigde zou het alleen om de Duitser gaan, die op last van de religieuze leider, ajatollah Khamenei, thuis moet blijven.

Duitsland was vorige maand het eerste EU-land dat zijn ambassadeur uit Iran terughaalde. Dat gebeurde, nadat een Duitse rechter oordeelde dat het Iraanse bewind de hand had in de moord op drie Libanezen en een Iraniër, in 1992 in een Berlijns restaurant. Andere EU-landen volgden, sommige met enige aarzeling, het Duitse protest - want dat is het terughalen van een ambassadeur, in het diplomatieke verkeer.

De EU-ministers besloten dinsdag in Luxemburg dat hun ambassadeurs weer konden terugkeren; het ongenoegen van de Unie moest toen wel duidelijk zijn geworden. Een paar uur later al zat de Italiaanse ambassadeur in het vliegtuig naar Teheran. In Luxemburg namen de ministers onder leiding van Van Mierlo echter ook enkele maatregelen om Iran duidelijk te maken dat het moet stoppen met het 'sponsoren' van terrorisme. De zogeheten kritische dialoog tussen de EU en de Iran (die door de Europeanen opgeschort was na het vonnis van de Duitse rechter) wordt voorlopig niet hervat. Contacten op ministerieel niveau zijn taboe. Veiligheids-en inlichtingenfunctionarissen uit Iran, veelal actief onder het mom van diplomaat, zijn niet welkom in Europa.

Nederland, dat de EU-partners woensdag vroeg hun ambassadeurs alsnog thuis te houden toen bleek dat Iran de deur dicht houdt voor de Duitser, zinspeelde gisteren op nieuwe maatregelen. In diplomatieke kring wordt gedacht aan het weigeren van visa aan alle Iraanse overheidsdienaren, een maatregel die bijvoorbeeld voor Soedanezen van kracht is. Ook is het denkbaar Iraanse diplomaten uit te wijzen, maar zo'n stap zal waarschijnlijk leiden tot het gedwongen vertrek van Europese diplomaten uit Teheran. Niemand verwacht dat de EU de diplomatieke betrekkingen met Teheran geheel zal verbreken, of economische sancties zal treffen.

De economische belangen zijn niet gering. Pikant is, dat vooral Duitsland en Iran goede handelsparters zijn. Volgens cijfers van 'Brussel' bedroeg de de export van EU-landen naar Iran in 1995 meer dan elf miljard dollar. Duitsland nam, met anderhalf miljard, meer voor zijn rekening dan enig ander land. Iran exporteerde voor ruim zeventien miljard dollar naar de EU-landen, voornamelijk gas en olie. Italië is de grootste afnemer; het is dan ook geen toeval dat de regering in Rome meteen na het EU-beraad in Luxemburg besloot haar ambassadeur naar Iran terug te sturen, waarmee op dit moment alleen Italië een topdiplomaat in Iran heeft.

Minister Van Mierlo is er veel aan gelegen de EU bijeen te houden. Italië, maar ook andere zuidelijke lidstaten, zijn geneigd een soepeler houding aan te nemen jegens Iran dan bijvoorbeeld Denemarken, dat al eerder de 'kritiscbe dialoog' voor gezien hield, omdat er amper resultaten te melden vielen.

Van Mierlo ziet als EU-leidsman ongaarne de club opnieuw uiteen vallen, kort na de China-kwestie. Frankrijk en enkele andere landen weigerden - niet in de laatste plaats om economische redenen - China in het strafbankje van de VN-mensenrechtencommissie te zetten. Denemarken deed, daarin gesteund door de meeste EU-partners, wel een poging (maar een kritische resolutie werd niet aangenomen, doordat veel Derde Wereld-landen tegen stemden).

In de kwestie-Iran voelt Van Mierlo ook de hete adem van de Amerikanen in de nek. Die zouden graag zien dat 'Europa' Iran volledig boycot, diplomatiek en economisch. Iran staat op het ministerie vann buitenlandse zaken in Washington bovenaan de lijst van landen die 'staatsterrorisme' bedrijven en stimuleren. Volgens de VS zat Iran niet alleen achter de moordpartij in het Berlijnse restaurant Mykonos, maar is het ook verantwoordelijk voor de dood van politieke tegenstanders in Frankrijk, Turkije en/of Noord-Irak.

De roep om hardere Europese maatregelen tegen Iran zal toenemen, waarmee ook het risico groter wordt, dat Van Mierlo de EU-lidstaten niet bij elkaar houdt. En dat, terwijl de EU zich zich op het gebied van buitenlands beleid (Bosnië, Albanië) al zo vaak verdeeld en machteloos toonde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden