Iran gaat stemmen na keiharde campagne

Aanhangers van de zittende president Rohani deelden deze week posters uit tijdens een manifestatie in Teheran. Beeld Reuters
Aanhangers van de zittende president Rohani deelden deze week posters uit tijdens een manifestatie in Teheran.Beeld Reuters

De campagne voor de Iraanse presidentsverkiezing was heviger dan ooit. Vandaag moet blijken wie de vruchten plukt.

Voor een van Hassan Rohani's campagnebureaus liggen de glasscherven nog op de stoep, afgezet door oranje pionnen. Passanten kijken er met afschuw naar. De enorme ruit die door tegenstanders van huidig president Rohani is ingeslagen, staat symbool voor de heftigheid die de campagne in de aanloop naar de Iraanse presidentsverkiezingen vandaag kenmerkt.

"Het gebeurde om twee uur 's nachts", vertelt Sobhan Mirzaï, hoofd van Rohani's campagnebureaus in het noorden van Teheran. "Twee mannen sloegen de ruit kapot en zijn het kantoor binnengedrongen. Daar hebben ze alle flyers en ander campagnemateriaal in stukken gescheurd. Ook gooiden ze een televisie kapot. De politie heeft de daders - politieke tegenstanders natuurlijk - nog niet kunnen oppakken. Dit soort bruut en barbaars gedrag wijst op onverdraagzaamheid en dat is nou precies hetgene waar president Rohani tegen strijdt."

Meer campagnekantoren van Rohani hadden de afgelopen weken met dit soort geweld te maken. Maar ook verbaal gaat het er hard aan toe. Zo waren de drie livedebatten die de Iraanse staatstelevisie uitzond, ongekend fel.

Economische opleving

President Rohani wordt door zijn politieke opponenten verweten dat hij de sociaal-economische situatie van het land niet heeft kunnen verbeteren. Het nucleaire akkoord dat hij in 2015 met de internationale gemeenschap sloot, en de daaruit voortvloeiende opheffing van internationale sancties, hebben nog niet de economische opleving en werkgelegenheid gebracht waar Iraanse burgers op hadden gehoopt.

Van deze desillusie proberen Rohani's politieke tegenstanders handig gebruik te maken om zo een deel van het Rohani-electoraat van 2013 naar zich toe te trekken. Daarnaast wordt de president beschuldigd van mismanagement en zijn directe familieleden, met name Rohani's broer Hossein Feridoen, van corruptie.

Rohani ging op zijn beurt ook frontaal in de aanval door zijn conservatieve en voornaamste rivaal, Ebrahim Raïesi, te confronteren met diens bloedige verleden als rechter. Raïesi was in die hoedanigheid eind jaren tachtig verantwoordelijk voor de executie van duizenden politieke gevangenen. "De burgers zullen in deze verkiezingen laten zien dat ze niet iemand accepteren die al 38 jaar lang alleen maar mensen weet te executeren en gevangen te zetten." Een riskante uitspraak die ver over de normale grenzen van Irans campagne-ethiek ging.

Ebrahim Raïesi Beeld AP
Ebrahim RaïesiBeeld AP

Daarnaast suggereerde Rohani dat Raïesi kiezers op het platteland zou omkopen om op hem te stemmen. Ook vroeg hij zich hardop af waarom iedereen belasting moet betalen, behalve Raïesi's Astan Qods Razawi, de machtige en rijkste liefdadigheidsinstelling van het land.

De andere conservatieve tegenstander, burgemeester van Teheran Mohammed Baqer Qalibaf, werd door Rohani beschuldigd van populisme en het maken van onrealistische beloften. Ook aan diens adres werd een geheimzinnig dreigement geuit. "Ik heb jaren geleden een dossier over jou gelezen. Als ik dat dossier toen openbaar had gemaakt, had jij hier nu niet gestaan", beet Rohani hem toe. Misschien heeft dit dreigement ertoe bijgedragen dat Qalibaf korte tijd later uit de verkiezingsrace stapte.

"Het was dramatischer dan de doorsnee soap. De hele Iraanse natie was er getuige van hoe de kandidaten elkaars vuile was buiten hingen. Eigenlijk was het beschamend", zegt Behi Rahimi (25, werkloos bouwkundige). "Maar Rohani is uiteindelijk als winnaar uit de debatten gekomen. Ik zal ook op hem stemmen."

"Ik geloof stellig dat hij het beste met de burgers voor heeft en dat we op lange termijn de vruchten zullen plukken van de internationale economische samenwerking die hij met het sluiten van het nucleaire akkoord in gang heeft gezet. Het alternatief is iemand als Raïesi. Dat zou een enorme stap terug in de tijd zijn. Een stap die Iran weer in een isolement zal plaatsen."

De kritiek die je onder burgers vaak hoort is dat Rohani zijn verkiezingsbeloften niet heeft kunnen waarmaken. De vrijlating van oppositieleiders Moesavi en Karoebi bijvoorbeeld, die onder het bewind van voormalig president Ahmadinejad in 2011 onder huisarrest werden gesteld. Tijdens campagnebijeenkomsten van Rohani riepen duizenden om hun vrijlating.

Hassan Rohani Beeld AP
Hassan RohaniBeeld AP

"Dat Rohani niet alles heeft kunnen doen wat hij had beloofd, is voor een deel wel waar. Dat is geen onwil maar de macht van de president is in Iran nu eenmaal beperkt", stelt campagnebureauleider Mirzaï vast. "Een vrijlating van Mousavi en Karoubi heeft Rohani niet zelf in de hand. Aan de andere kant heeft Rohani veel bereikt. Hij heeft niet alleen een nucleair akkoord met de wereldmachten gesloten maar ook een handvest voor burgerrechten ingesteld, dat is uniek."

Dat handvest stelt dat iedereen gelijke rechten heeft ongeacht religie, geslacht of etniciteit. Daarmee wordt de positie van vrouwen en minderheden verbeterd. "Gematigdheid is de enige weg", zegt Mirzaï. "In deze tijden van economische moeilijkheden en oorlogen in de regio hebben we een man van het midden nodig. Alleen Rohani kan die rol vervullen."

Eerste ronde

Vier kandidaten strijden vandaag om het Iraanse presidentschap, maar slechts twee van hen maken een serieuze kans om meteen in de eerste ronde te worden verkozen: de zittende president Hassan Rohani, en diens conservatieve uitdager Ebrahim Raïesi. Rohani, een 68-jarige gematigde geestelijke, kwam vier jaar geleden aan de macht en loste toen de conservatieve populist Mahmoud Ahmadinejad af.

In de geschiedenis van de Islamitische Republiek is een zittend president tot dusver altijd herkozen, en ook nu ligt Rohani in de (onbetrouwbare) opiniepeilingen aan kop. Als hij niet in één keer een meerderheid haalt, moet hij volgende week op reprise in een tweede ronde.

Uitdager Raïesi (56), ook een geestelijke, hoopt daar op. Hij geldt als hardliner en maakte als twintiger carrière als jurist in de jonge Islamitische Republiek. Hij is zeer kritisch op het Westen en de kandidaat van de Iraanse veiligheidsdiensten.

Wie er overigens ook wint, zijn macht zal beperkt zijn. Iran hanteert een politiek systeem waarbij de uiteindelijke zeggenschap ligt bij de Opperste Leider, ayatollah Ali Khamenei.

Trump houdt nucleair akkoord in stand

De Amerikaanse president Trump houdt zich aan de bepalingen van het nucleair akkoord dat onder zijn voorganger Obama werd gesloten, ondanks een vorige maand aangekondigde herziening van het Iran-beleid. Deze week bepaalde Amerika dat een deel van de handelssancties, die werden afgezwakt nadat Iran zijn kernprogramma afbouwde, niet zal herinvoeren.

Als kandidaat zei Trump nog dat hij het nucleair akkoord zou heronderhandelen of zou opblazen, als president heeft hij alleen een herziening van het beleid aangekondigd, maar nog geen besluit genomen over de toekomst van het akkoord.

Tegelijkertijd kondigde Washington wel weer een serie nieuwe sancties aan onder andere gericht tegen hoge Iraanse militairen. Die sancties zijn bedoeld om Iran te straffen voor het verdergaan met zijn ballistische raketprogramma.

Lees ook: Arm Iraans dorp blijft hopen op betere tijden

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden