Irak zet relatie met Koerden op scherp

Opmerkelijke eenheid in Koerdische regio nu Bagdad legermacht naar omstreden gebieden stuurt

Het komt niet vaak voor dat de partijen in het Koerdische parlement in Erbil het eens zijn, maar deze week gebeurde het zowaar. Unaniem veroordeelde het parlement van de Koerdische Regio in Irak de vorming van de 'Tigris Legermacht' door de Iraakse premier Maliki.

Het leger dat Maliki wil inzetten in de zogenoemde 'omstreden gebieden' heeft de spanningen tussen de Koerden en Arabieren in Irak tot grote hoogten opgevoerd. Het is in strijd met de Iraakse grondwet, waarschuwt het Koerdische parlement, en de aanwezigheid van dit leger kan 'gevaarlijke reacties uitlokken die schadelijk zijn voor de nationale belangen van het Iraakse volk'.

De verklaring kwam een paar dagen na een botsing tussen de nieuwe legermacht en de Koerdische strijdmacht, de pesjmerga, buiten de stad Kirkoek, waarbij een dode viel en enkele soldaten gewond raakten.

De Tigris Legermacht moet volgens Maliki de veiligheid garanderen in drie Iraakse provincies die grenzen aan de autonome Koerdische Regio - en met name in de 'omstreden gebieden' waarop de Koerden een claim hebben gelegd. Over het lot van die gebieden moet volgens de grondwet via een volkstelling en referendum worden beslist. Dat is tot op heden niet gebeurd, en in de tussentijd worden het bestuur en de veiligheidssituatie er beheerst door de Koerden en hun pesjmerga.

Het commando van de nieuwe legermacht is in Kirkoek gevestigd. Hoeveel soldaten er deel van uitmaken is onduidelijk; commandant Abdoelamir al-Zaidi stelt dat het slechts gaat om een coördinerend centrum dat ervoor moet zorgen dat de gaten in de beveiliging worden gedicht. Die zouden zijn ontstaan door het gebrek aan coördinatie tussen Koerdische veiligheidsdiensten en lokale politiekorpsen.

In Iraaks Koerdistan wordt daar anders tegenaan gekeken: daar meent men dat de omstreden gebieden veilig zijn dankzij de Koerdische aanwezigheid. Een leger namens Bagdad is niet nodig. Bovendien speelt de geschiedenis op de achtergrond mee: politici en burgers vrezen dat Bagdad opnieuw militairen zal inzetten tegen de Koerden, zoals Saddam Hoessein deed voor de Golfoorlog van 1991. Ex-premier Barham Saleh zei zelfs dat de 'Tigris-operatie ons terugbrengt naar voor 1991'.

Die geschiedenis is ook de belangrijkste reden waarom de Koerden niet meewerken aan het uitvoeren van afspraken om de pesjmerga te laten opgaan in het Iraakse leger. Het wantrouwen jegens Bagdad is simpelweg te groot. Buiten Kirkoek staat de pesjmerga tegenover eenheden van het Iraakse leger, die zich in de omstreden gebieden verplaatsen op een wijze die als intimiderend en provocerend wordt ervaren.

De kwestie heeft ook gevolgen voor de verhouding tussen premier Maliki en de Iraakse president Talabani, een Koerd. Die is gefrustreerd teruggekeerd naar zijn huis in Iraaks Koerdistan, omdat Maliki zijn verzoek negeerde om de omstreden legermacht op te heffen. Hij had die ingesteld tijdens Talabani's verblijf in Duitsland.

Het schietincident ontlokte VS-vicepresident Biden de waarschuwing dat Amerikaanse troepen zullen optreden als er gevechten uitbreken in Kirkoek of andere omstreden gebieden. Maliki draaide bij. Na eerdere dreigende taal jegens de pesjmerga, stelt hij nu voor dat de Koerden en Bagdad samen de veiligheidssituatie in het omstreden gebied verbeteren.

Of dat aanbod voldoende is om de kou uit de lucht te halen, zal moeten blijken - de legermacht is maar een van de conflictpunten tussen de Koerden en de federale regering in Bagdad, die fundamentelere onenigheid hebben over territorium en olieopbrengsten. In de komende onderhandelingen zullen de Koerden duidelijke garanties eisen voor hun veiligheid en hun oliewinning, waarbij zal blijken of Maliki met de instelling van de legermacht zijn hand in feite niet heeft overspeeld.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden